{"id":14120,"date":"2020-01-08T08:25:06","date_gmt":"2020-01-08T06:25:06","guid":{"rendered":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=14120"},"modified":"2020-01-08T08:25:06","modified_gmt":"2020-01-08T06:25:06","slug":"o-kurpiach-w-polaku","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=14120","title":{"rendered":"O Kurpiach w Polaku"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cej przedruk artyku\u0142u „KURPIE” z gazety „Polak w Brazylii” wychodz\u0105cej w Brazylii. Niezmiernie warto zapozna\u0107 si\u0119 z nim, bowiem ukazuje obraz naszych przodk\u00f3w oczyma tych, kt\u00f3rzy wyemigrowali za chlebem w tamte strony.<\/p>\n

\"polak\"„Gdzie dzi\u015b gubernia \u0141om\u017cy\u0144ska, pocz\u0105wszy od Narwi a\u017c do granicy pruskiej, ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 za czas\u00f3w polskich ciemne, nieprzejrzane bory. Trudno by\u0142o cz\u0142owiekowi dosta\u0107 si\u0119 w g\u0142\u0105b tego kraju i tylko zwierz dziki, \u017cubry, nied\u017awiedzie, jelenie \u2014 swobodnie buja\u0142y po tych g\u0119stych lasach. I do dzi\u015b dnia jeszcze te puszcze pod Ostro\u0142\u0119k\u0105, Nowogrodem, Myszy\u0144cem s\u0105 to najwi\u0119ksze lasy w kraju. Wod\u0105 tylko cz\u0142owiek dosta\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 do te go kraju. Po nad rzekami, kt\u00f3rych by\u0142o du\u017co w tych stronach, powsta\u0142y pierwsze osady ludzkie. Ludno\u015b\u0107 przybywa\u0142a nieustannie, bo du\u017co przyczyn wyp\u0119dza\u0142o ludzi z rodzinnych okolic. Gdzie pa\u0144szczyzna by\u0142a zbyt ci\u0119\u017ck\u0105 i surow\u0105, gdzie ch\u0142op nie m\u00f3g\u0142 sprawiedliwo\u015bci dozna\u0107, tam rzuca\u0142 dom i gospodarstwo w\u0142asne i uchodzi\u0142 do puszczy. Tu by\u0142 wolny jak ptak, i nikt go krzywdzi\u0107 nie m\u00f3g\u0142 Tak to powoli zaludnia\u0142y si\u0119 mazowieckie lasy. Lecz, \u017ce rol\u0119 trudno by\u0142o karczowa\u0107 i \u017ce liche grunta \u017ale rodzi\u0142y, bo piask\u00f3w i b\u0142ot by\u0142o wiele, j\u0119li si\u0119 wi\u0119c ludzie innych sposob\u00f3w gospodarowania. Zwierza wszelkiego by\u0142a w puszczy obfito\u015b\u0107 wielka, a i moc r\u00f3\u017cnego ptactwa, wi\u0119c z s a \u00ad mego polowania m\u00f3g\u0142 tu cz\u0142owiek wy\u017cy\u0107. I dzielni te\u017c to byli my\u015bliwi: na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 s\u0142yn\u0119li z umiej\u0119tno\u015bci strzelania. Od dziecka ka\u017cdy ze strzelb\u0105 chodzi\u0142. 'Opowiadaj\u0105, \u017ce by\u0142 tam nawet zwyczaj taki, \u017ce ojciec dla nauki syna k\u0142ad\u0142 mu chleb wysoko na drzewie i ch\u0142opak musia\u0142 strza\u0142em sw\u00f3j obiad zdobywa\u0107. Lecz g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ciem Paszczak\u00f3w by\u0142o pszczelnictwo. Na wysokich drzewach 12 st\u00f3p od ziemi wyrabiali barcie, to jest pr\u00f3\u017cne miejsca, w kt\u00f3rych niby w ulach osiada\u0142y roje pszcz\u00f3\u0142. Ka\u017cdy bartnik mia\u0142 sw\u00f3j kawa\u0142 lasu, w kt\u00f3rym barcie stawia\u0142. Przyje\u017cd\u017ca\u0142 tu wczesn\u0105 wiosn\u0105, cz\u0119sto nawet cz\u00f3\u0142na i zaczyna\u0142 swoje barcie dzia\u0107.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0Zarzuciwszy sznur na wysok\u0105 ga\u0142\u0105\u017a, przytwierdza\u0142 do jednego ko\u0144ca desk\u0119, na kt\u00f3rej siada\u0142, a za koniec drugi wci\u0105ga\u0142 si\u0119 sam na wysoko\u015b\u0107. I tak z sosny na sosno, a\u017c p\u00f3ki wszystkich swoich barci nie opatrzy\u0142 na mieszkanie pszczo\u0142om. P\u00f3\u017aniej zn\u00f3w latem wraca\u0142 do lasu i tu czasem po kilka miesi\u0119cy siedzia\u0142, zrobiwszy sobie z desek i ga\u0142\u0119zi byle dla schronienia przed deszczem i burz\u0105. Mi\u00f3d i wosk wtedy wybiera\u0142 i zwozi\u0142 do domu. Mi\u00f3d, wosk, sk\u00f3ry zgromadzali u siebie Puszczaki i sprzedawali na targach Myszy\u0144cu, Ostro\u0142\u0119ce i innych miastach. W wodach, rzekach i jeziorach, kt\u00f3rych du\u017co by\u0142o w Pusz czy (najwi\u0119ksze jezioro Serafin), \u0142owili ryby, a jeszcze gdzieniegdzie i bursztyn kopali. Po te wszystkie towary zje\u017cd\u017cali si\u0119 kupcy niemieccy z Prus i ch\u0119tnie je nabywa\u0107. Roli za\u015b uprawiali ma\u0142o: par\u0119 zagon\u00f3w ko\u0142o cha\u0142upy pod \u017cyto, groch, kapust\u0119 na potrzeby domowe. Oto i ca\u0142o gospodarstwo Puszczak\u00f3w. . . . M\u0105dre urz\u0105dzenia wyrobili sobie ci mieszka\u0144cy puszczy czyli Kurpie, bo tak ich nazwano od obuwia, plecionego z kory lipowej. Wszyscy bartnicy tworzyli razem jedno bractwo wielkie, jedno towarzystwo, kt\u00f3re w\u0142asnym rz\u0105dzi\u0142o si\u0119 obyczajem i \u015bwi\u0119cie strzeg\u0142o swych praw starodawnych. Nie by\u0142o tu pan\u00f3w, ani poddanych, lecz wszyscy byli r\u00f3wni.<\/em><\/strong><\/p>\n

Rz\u0105dzi\u0142o wszystkim zebranie bartnik\u00f3w, na kt\u00f3re zwo\u0142ywano ludzi przez obes\u0142anie zna u bartnego, t. j. tabliczki drewnianej, opatrzonej znakiem, kt\u00f3r\u0105 z kolei jeden do drugiego, s\u0105siad do s\u0105siada odnosi\u0142. Zgromadzali si\u0119 wszyscy dwa razy do roku i wybierali sobie urz\u0119dnik\u00f3w. Naprz\u00f3d starost\u0119 bartnego, p\u00f3\u017aniej dw\u00f3ch s\u0119dzi\u00f3w i pods\u0119dk\u00f3w i pisarza bartnego. Nikt si\u0119 nie m\u00f3g\u0142 wymawia\u0107 od urz\u0119du, bo za to kara by\u0142a. . . Wybrani urz\u0119dnicy przysi\u0119gali ca\u0142emu udowi. \u017ce urz\u0119dy swoje uczciwie sprawowa\u0107, b\u0119d\u0105, \u201enie maj\u0105c wzgl\u0119du na ubogiego i na bogatego, na przyjaciela i nieprzyjaciela, dbaj\u0105c o \u0142ask\u0119, lub nie\u0142ask\u0119 czyj\u0105, ani na datek \u017caden, tylko wed\u0142ug prawa, sumienia i uchwa\u0142 ludu puszcza\u0144skiego. S\u0105dy swoje odbywali w Ciechanowie i Przasnyszu co tydzie\u0144. Kary pieni\u0119\u017cne sk\u0142adali do skrzyni bartnej, co by\u0142a niby kas\u0105, do ca\u0142ego bractwa nale\u017c\u0105c\u0105. Wyroki wpisywali do ksi\u0119gi bartnej, – kt\u00f3r\u0105 chowano u starosty, a klucz do niej mia\u0142 jeden wybrany z po\u015br\u00f3d bartnik\u00f3w. Od sad\u00f3w zwyk\u0142ych mo\u017cna by\u0142o zanosi\u0107 skarg\u0119 na reki [s\u0105dy] walne, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Przasnyszu na \u015bw. Wojciecha, a gdyby kto i tu by\u0142 niezadowolony, to m\u00f3g\u0142 si\u0119 skar\u017cy\u0107 do samego ju\u017c kr\u00f3la. Wszyscy urz\u0119dnicy, starosta i s\u0119dziowie, gdyby ich kto pozwa\u0142, tak samo musieli stawa\u0107 przed s\u0105dem . . . Towarzystwo opiekowa\u0142o si\u0119 sierotami, naznacza\u0142o im opiekun\u00f3w z po\u015br\u00f3d bartnik\u00f3w i dogl\u0105da\u0142o, aby dobytek sierot nie gin\u0105\u0142.<\/em><\/strong><\/p>\n

Tak to zgodnie i poczciwie \u017cyli bartnicy. Je \u2019en sta\u0142 za wszystkich, wszyscy za jednego. Trzymali si\u0119 zawsze kupy i dlatego, cho\u0107 niejeden chcia\u0142 im odj\u0105\u0107 swob\u00f3d i skrzywdzi\u0107, zawsze potrafili si\u0119 oprze\u0107 i broni\u0107. Mieli p\u0142aci\u0107 kr\u00f3lowi podatek niewielki, po r\u0105czce miodu od boru na dawn\u0105 miar\u0119 [6 garrncy]. Podatek ten odwozili staro\u015bcie prasnyskiemu, na dzie\u0144 \u015bw. Micha\u0142a. Raz gdy starosta chcia\u0142 im podatek tem podwy\u017cszy\u0107 poskar\u017cyli si\u0119 Kurpie kr\u00f3lowi i spraw\u0119 wygrali. By\u0142o to za kr\u00f3la Zygmunta III, w r. 1630. P\u00f3\u017aniej znowu, gdy inni starostowie chcieli nak\u0142ada\u0107 na nich r\u00f3\u017cne robocizny, gdy kazali sobie drzewo zwozi\u0107 i domu budowa\u0107, oparli si\u0119 Kurpie i znowu si\u0119 nie dali. Kroi ka\u017cdy, wst\u0119puj\u0105c na tron, potwierdza\u0142 prawa Kurpi\u00f3w. Praw a te przechowywa\u0142y si\u0119 a\u017c do rozbior\u00f3w. Byli wi\u0119c Kurpie panami zupe\u0142nymi w puszczy i ^zachowali wolno\u015b\u0107 i swobod\u0119 tak\u0105, jak\u0105 w innych okolicach Polski ch\u0142opi dawno ju\u017c byli stracili”.<\/em><\/strong><\/p>\n

\n

Polak w Brazylii – pismo tygodniowe dla wszystkich, R. 5, nr 38, 17.09.1908.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poni\u017cej przedruk artyku\u0142u „KURPIE” z gazety „Polak w Brazylii” wychodz\u0105cej w Brazylii. Niezmiernie warto zapozna\u0107 si\u0119 z nim, bowiem ukazuje obraz naszych przodk\u00f3w oczyma tych, kt\u00f3rzy wyemigrowali za chlebem w tamte strony. „Gdzie dzi\u015b gubernia \u0141om\u017cy\u0144ska, pocz\u0105wszy od Narwi a\u017c do granicy pruskiej, ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 za czas\u00f3w polskich ciemne, nieprzejrzane bory. Trudno by\u0142o cz\u0142owiekowi dosta\u0107 si\u0119 w g\u0142\u0105b tego kraju… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14122,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-14120","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14120"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14125,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14120\/revisions\/14125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14122"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}