![\"\"](\"http:\/\/edabrowka.net\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/11_FOTO20AABB1.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n\u201eNareszcie. Jako Kurpiowi znaj\u0105cemu gwar\u0119 kurpiowsk\u0105 uda\u0142o si\u0119 mi odkry\u0107, odpowiedzie\u0107 na pytanie, od czego pochodzi nazwa Kurpsie, Kurpie. Co prawda mia\u0142em przed sob\u0105 wielu dzia\u0142aczy, etnograf\u00f3w, naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy starali si\u0119 odpowiedzie\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b na dr\u0119cz\u0105ce ich pytania, ale \u017cadnemu z nich na przestrzeni wiek\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 udzieli\u0107 konkretnej, przekonywuj\u0105cej odpowiedzi. Cho\u0107by ostatnio w dwumiesi\u0119czniku \u201eKurpie” nr 5\/2003. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c byli blisko, bardzo blisko, ale nie znaj\u0105c gwary kurpiowskiej nie mogli wpa\u015b\u0107 na trop frapuj\u0105cego ich zagadnienia.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n I faktycznie, jak wiele ludzi wie, \u017ce pochodzi od obuwia, but\u00f3w zwanych wcze\u015bniej chodokami (od chodzenia). Kurp okr\u0119ca\u0142 nog\u0119 (stop\u0119) utkan\u0105 na krosnach, potem wybielon\u0105, parcian\u0105 szmat\u0105. Nast\u0119pnie od spodu stopy k\u0142ad\u0142 kawa\u0142 wyprawionej sk\u00f3ry zwierz\u0119cej, tzw. surowca, mocowa\u0142 j\u0105 sznurkiem lub rzemieniem i tak chodzi\u0142.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n A \u017ce czasami pada\u0142 deszcz lub \u015bnieg, to tak przygotowane obuwie nasi\u0105ka\u0142o wod\u0105 i zamarza\u0142o. Wtedy Kurp wpad\u0142 na pomys\u0142, aby na spodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 c h o d o k a na\u0142o\u017cy\u0107 co\u015b twardszego, grubszego, nieprzemakalnego. Tym czym\u015b by\u0142a kora drzew li\u015bciastych (korek, kora, \u0142yko-f\u0142oem) jak wierzby d\u0119bu, olchy, topoli, osiki.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Kurp w swojej gwarze nie powie kora, tylko kura, kura zierzby, kura dambu, kura olsyny, kura topoli, kura olsyny. I w\u0142a\u015bnie od tego s\u0142owa gwarowego kura pochodzi pocz\u0105tkowa, podstawowa nazwa wyrazu kurpsie bardziej uproszczona, zmodyfikowana \u2014 k u r p i e . Potwierdzili to tak\u017ce zapytani, znani starsi Kurpiowie, jak Stanis\u0142aw Ceberek z Wykrotu, Henryk D\u0105browski Stanis\u0142aw Topa z Myszy\u0144ca, Stanis\u0142aw Sieruta z Olszyn, Tadeusz Grec z Obierwi i inni.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Ale to tylko cz\u0119\u015b\u0107 budowy s\u0142owotw\u00f3rczej wyrazu kurpsie, jej rdze\u0144 kur, a gdzie przyrostek psie? Jak powstaje? Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142? Nale\u017cy poszuka\u0107 odpowiedzi.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n To, co w naszej mowie literackiej oznacza kur\u0119 znosz\u0105c\u0105 jaja, to dla Kurpia by\u0142a i jest kokos, kokosa, a jej partner to nie kogut, lecz p s i e j a k (patrz: Adam Ch\u0119tnik, Kurpie, Krak\u00f3w 1924, s. 10). Nazwa jego pochodzi od psiejenia, psienia. Jak wiadomo psiejak psieje przewa\u017cnie w nocy i to kilka razy, trzykrotnie. Ostatni, trzeci raz, psieje przed \u015bwitem. Kurp na ta-kie trzecie psiejenie psiejaka wstawa\u0142, ubiera\u0142 si\u0119 i zak\u0142ada\u0142 c h o d o k i, czyli ju\u017c kury, bo tak je teraz nazywa\u0142, co w po\u0142\u0105czeniu z psiejakiem i jego psiejeniem: kury-psiejak \u2014 psiejenie i zanikowi uwstecznieniu si\u0119, zredukowaniu, odrzuceniu literki y \u2014 g\u0142oski z pierwszego wyrazu oraz to samo z drugiego wyrazu sylaby jak i z trzeciego wyrazu dw\u00f3ch sylab je \u2014 nie zostaje wyraz kurpsie, a w dalszej modyfikacji, ewolucji wyrazu kurpsie wyraz k u r p i e . Zak\u0142ada\u0142 te kury, te kurpsie po przespanej nocy pierwszy raz, kiedy trze\u0107 raz psiejak psieja\u0142.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n I tak powsta\u0142a druga cz\u0119\u015b\u0107 wyrazu, czyli przyrostek psie. Mo\u017cna by tu dyskutowa\u0107 czy od psiejaka, czy od jego psiejenia.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Pierwotni Kurpiowie nie znali zegara, czas liczyli wed\u0142ug wschodz\u0105cego i zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca. Pos\u0142ugiwali si\u0119 tak\u017ce gnomonem, zegarem s\u0142onecznym, czyli kijem \u2014 powyrem wbitym prostopadle w ziemi\u0119, kt\u00f3ry w dzie\u0144 s\u0142oneczny dawa\u0142 cie\u0144 zwany w gwarze kurpiowskiej pu\u015bcionem. Najkr\u00f3tszy p u \u015b c i o n wskazywa\u0142 p\u00f3\u0142noc, a przed\u0142u\u017cony ku s\u0142o\u0144cu wskazywa\u0142 po\u0142udnie. Linie prostopad\u0142e poprowadzone do niego wskazywa\u0142y kierunek wsch\u00f3d-zach\u00f3d. A gdy niebo by\u0142o zachmurzone? Pos\u0142ugiwali si\u0119 wyczuciem przebiegaj\u0105cego czasu \u2014 \u201ena mark”, \u201ena oko”. M\u00f3wiono wi\u0119c: o ju\u017c bandzie po po\u0142udniu, o ju\u017c bandzie dalej itd<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n W nocy takim zegarkiem by\u0142 psiejak. Z tego te\u017c powodu jego instynktu wyczucia przebiegaj\u0105cego czasu spowodowanego ruchem obrotowym Ziemi zwanego tak\u017ce ruchem wirowym bardzo go doceniano, wyr\u00f3\u017cniano go, uwieczniano go w\u015br\u00f3d innych zwierz\u0105t, ptactwa, umieszczaj\u0105c go na szczycie domu w postaci wyrze\u017abionych, drewnianych wiatrownic zako\u0144czonych skrzy\u017cowanymi psiejakami tzw. \u015bparogani. Cho\u0107 nie wsz\u0119dzie tak by\u0142o. Czasami \u015bparogi by\u0142y w postaci skrzy\u017cowanych rog\u00f3w, \u0142b\u00f3w ko\u0144skich ptak\u00f3w, a w \u015brodku krzy\u017c lub chor\u0105giewka. Ale przewa\u017cnie by\u0142y psiejak. Odzwierciedlenie tych \u015bparog\u00f3w wida\u0107 tak\u017ce w znanych wycinankach kurpiowskich.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c s\u0142owo KURPSIE, KURPIE, KURP\u015a, KURP wedle tu przed-stawionych dowod\u00f3w pochodzi od obuwia, od but\u00f3w zwanych kiedy\u015b kury, kurpsie (od nazwy kory \u2014 k u r y ), a tak\u017ce od psiejaka i jego psiejenia. Mo-\u017ce by\u0107 odwrotnie od psiejenia psiejaka.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Najog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c, nazwa Kurpie oznacza buty piej\u0105ce, buty \u015bpiewaj\u0105-ce, a nazwa Kurp oznacza cz\u0142owieka \u015bpiewaj\u0105cego. Istotnie Kurpie bardzo lubi\u0105 \u015bpiewa\u0107, ta\u0144czy\u0107, skaka\u0107, cieszy\u0107 si\u0119\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Powy\u017cszy artyku\u0142 drukowany by\u0142 w tygodniku \u201eKurek Mazurski” (nr 3 z 21 stycznia 2004) pod tytu\u0142em: \u201eOd czego pochodzi nazwa Kurpie \u015bpiewaj\u0105ce buty”<\/p>\n Ciekawy i cenny artyku\u0142 o \u017ar\u00f3dle nazwy \u201eKURPIE\u201d odnajdujemy na \u0142amach Ostro\u0142\u0119ckich Zeszyt\u00f3w Naukowych 19\/2005 s. 174-175. Nasz rodak z D\u0105br\u00f3wki Henryk D\u0105browski, kustosz prywatnego Muzeum Mazursko-Kurpiowskiego w Rozogach, tak pisa\u0142 od czego pochodzi nazwa Kurpie: \u201eNareszcie. Jako Kurpiowi znaj\u0105cemu gwar\u0119 kurpiowsk\u0105 uda\u0142o si\u0119 mi odkry\u0107, odpowiedzie\u0107 na pytanie, od czego pochodzi nazwa Kurpsie, Kurpie. Co prawda mia\u0142em przed sob\u0105… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1436,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2],"tags":[],"class_list":["post-19212","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-ciekawostki"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19212"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19216,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19212\/revisions\/19216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1436"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}