{"id":20946,"date":"2023-10-20T20:29:27","date_gmt":"2023-10-20T18:29:27","guid":{"rendered":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=20946"},"modified":"2023-10-20T20:30:14","modified_gmt":"2023-10-20T18:30:14","slug":"nasze-slady-z-wojny-1920","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=20946","title":{"rendered":"Nasze \u015blady z wojny 1920"},"content":{"rendered":"\n

15 sierpnia 2023 roku w D\u0105br\u00f3wce mieli\u015bmy podw\u00f3jn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 patriotyczn\u0105. Powr\u00f3\u0107my jeszcze raz do jednego jej elementu – wojny 1920 roku na naszych terenach. Warto pochyli\u0107 si\u0119 jeszcze raz nad faktami, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 nam ustali\u0107. Nam, a nie komu innemu, chocia\u017c o tym zapomniano. Poczytajmy sami.<\/p>\n\n\n\n

Najazd bolszewicki w 1920 roku przyni\u00f3s\u0142 kolejne cierpienia ludno\u015bci polskiej.  Dzia\u0142ania wojskowe na terenie Kurpiowszczyzny mia\u0142y istotny wp\u0142yw na jej ostateczny wynik. Jak si\u0119 okazuje \u201emy\u201d te\u017c mieli\u015bmy w niej swoje epizody. J\u00f3zef Lipka z P\u0142oszyc, ks. Stanis\u0142aw Tworkowski, mieszka\u0144cy gminy Nasiadki w oddziale  partyzanckim gajowego Chor\u0105\u017cewicza spod Kadzid\u0142a, partyzantka w lasach d\u0105browskich, linia frontu biegn\u0105ca przez D\u0105br\u00f3wk\u0119, ostrzeliwanie tabor\u00f3w rosyjskich w jej rejonie, dzia\u0142ania Husarzy \u015amierci, pomoc mieszka\u0144c\u00f3w wojsku polskiemu \u2013 to d\u0105browskie cegie\u0142ki w wojnie 1920 roku, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Dow\u00f3dztwo wojsk polskich uzna\u0142o, i\u017c aby m\u00f3c przeciwstawi\u0107 si\u0119 nadci\u0105gaj\u0105cym wojskom Gaja Chana istnieje konieczno\u015b\u0107 sformowania brygady kawalerii na lewym skrzydle wojsk polskich. Jako rejon koncentracji wyznaczono Ostro\u0142\u0119k\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Z analizy powojennych akt dow\u00f3dc\u00f3w rosyjskich wynika, i\u017c dzia\u0142ania zgromadzonej tu kawalerii polskiej mia\u0142y katastrofalne skutki dla wojsk bolszewickich. Spowodowa\u0142y one rozerwanie si\u0119 4-ej armii rosyjskiej, a dezorganizacja dzia\u0142a\u0144 przyczyni\u0142a si\u0119 do upadku armii Gaja Chana.<\/p>\n\n\n\n

Po prze\u0142amaniu obrony na Narwi pod Nowogrodem 1 sierpnia, bolszewicy od ty\u0142u zaatakowali \u0141om\u017ce i 2 sierpnia przerwali jej \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Ostro\u0142\u0119k\u0105. Natomiast 3 sierpnia na p\u00f3\u0142nocnym brzegu Narwi niekt\u00f3re oddzia\u0142y 2-go pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w trzyma\u0142y jeszcze przej\u015bcia przez rzek\u0119 Szkwa. Inny epizod m\u00f3wi o stacjonuj\u0105cym w Nasiadkach wojsku polskim. Czy\u017cby chodzi\u0142o o przepraw\u0119 ko\u0142o m\u0142yna w Stanis\u0142awowie\/Szkwie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski \u2013 \u015bwiadek i uczestnik bitwy warszawskiej (jako kleryk Seminarium Duchownego w Warszawie by\u0142 w tamtym czasie w wojsku sanitariuszem), tak m\u00f3wi\u0142 o tamtych wydarzeniach: <\/em><\/p>\n\n\n\n

 \u201eCud nad Wis\u0142\u0105 to dzie\u0142o Bo\u017cej Opatrzno\u015bci, w kt\u00f3re sw\u00f3j wysi\u0142ek w\u0142\u0105czy\u0142 m\u00f3j nar\u00f3d, nar\u00f3d wierz\u0105cy, nar\u00f3d wzywaj\u0105cy Boga, mi\u0142uj\u0105cy Go\u2026 To by\u0142a walka w imi\u0119 Jezusa Chrystusa, w imi\u0119 Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Symbolem tego jest nasz kapelan katolicki \u2013 ks. Ignacy Skorupka, kt\u00f3ry z krzy\u017cem w r\u0119ku bieg\u0142 w tyralierze pod Ossowem. (\u2026) Tajemnic\u0119 Cudu nad Wis\u0142\u0105 stanowi modlitwa ludu Warszawy na placu Zamkowym\u2026 Przebieg walki z przyt\u0142aczaj\u0105cymi si\u0142ami bolszewik\u00f3w i odparcie ich w \u015bwi\u0119to Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Piotr Ko\u0142odziej w swej pracy pt. Husarzy \u015bmierci, wspomina o Myszy\u0144cu, Lipnikach i D\u0105br\u00f3wce jako miejscach dzia\u0142alno\u015bci tego dywizjonu 23 sierpnia 1920 roku.  O Kurpiach tak pisze:<\/p>\n\n\n\n

\u201e<\/em>W Puszczy Kurpiowskiej ukrywa\u0142y si\u0119 bowiem znaczne grupy sowieckich niedobitk\u00f3w. Podczas marszu oddzia\u0142 toczy\u0142 ci\u0105g\u0142e boje z ust\u0119puj\u0105cym przeciwnikiem, korzystaj\u0105c bardzo cz\u0119sto z pomocy i \u017cyczliwo\u015bci Kurpi\u00f3w, kt\u00f3rzy nara\u017caj\u0105c swe \u017cycie dobrowolnie informowali o ruchach przeciwnik\u00f3w, s\u0142u\u017cyli tak\u017ce za przewodnik\u00f3w, a nawet walczyli zbrojnie u boku \u017co\u0142nierzy.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mieszkaniec Ploszyc – J\u00f3zef Lipka, jako m\u0142odzieniec bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie obronnej 1920 roku, za co odznaczony zosta\u0142 orderem \u201ePolska swemu obro\u0144cy\u201d oraz oraz Krzy\u017cem \u201eVirtuti Militari\u201d. Medale jako wota ofiarowa\u0142 po wojnie do ko\u015bcio\u0142a w D\u0105br\u00f3wce. Wisz\u0105 one do dzi\u015b dnia w o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym d\u0105browskiej \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n\n\n\n

Na \u0142amach gazety \u015awiat z dnia 25.09.1920 nr 39, odnajdujemy bardzo cenny artyku\u0142 o \u00f3wczesnej postawie Kurpi\u00f3w. Artyku\u0142 tym cenniejszy, i\u017c wspominaj\u0105cy  nasz\u0105 D\u0105br\u00f3wk\u0119. Poni\u017cej foto artyku\u0142u i stosowny fragment wspominaj\u0105cy walki w D\u0105br\u00f3wce prowadzone przez 8 dywizj\u0119:<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u2026A Kurpie na to patrz\u0105, patrz\u0105 z rado\u015bci\u0105 i nie bezczynnie, bo oto gdy zagro\u017cone przez 8-\u0105 dywizj\u0119 oddzia\u0142y, skoncentrowane we wsi D\u0105br\u00f3wka, zaczynaj\u0105 si\u0119 cofa\u0107, odzywa si\u0119 tradycja rycerska Kurpi\u00f3w, wydobywaj\u0105 si\u0119 z ukrycia karabiny, znajduje si\u0119 jaki\u015b dawny peowiak, organizuje si\u0119 regularna tyraliera i w zdemoralizowanego nieprzyjaciela szyj\u0105 celne kule kurpiowskie. I sz\u0142y te tyraliery kurpiowskie z nasz\u0105 regularn\u0105 armi\u0105 rami\u0119 w rami\u0119. Sz\u0142y jak za dawnych czas\u00f3w jedyny Cel maj\u0105c przed sob\u0105: obron\u0119 granic Rzeczypospolitej.<\/em><\/p>\n\n\n\n

A w Ostro\u0142\u0119ce gdy 21 pp. 8-ej dywizji, w po\u015bcigu za wrogiem, rzuci\u0142 si\u0119 do obrony podpalonego mostu, to ju\u017c znalaz\u0142 oddzia\u0142 150 kolejarzy uzbrojonych i walcz\u0105cych z nim Wsp\u00f3lnie przeciw bolszewikom, pr\u00f3buj\u0105cym zza Narwi ostrzeliwa\u0107 miasto. Duch ofensywy naszej armii przenikn\u0105\u0142 do wszystkich sfer obywateli, kt\u00f3rzy teraz w wielu wypadkach mo\u017ce naprawd\u0119 dopiero po raz pierwszy przekonali si\u0119, \u017ce prowadz\u0105 \u201epolsk\u0105 wojn\u0119\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Adam Ch\u0119tnik w swej ksi\u0105\u017cce \u201eWarunki gospodarczo-kulturalne na pograniczu kurpiowsko-mazurskim\u201d \u0141om\u017ca 1927 str. 16, przytacza cenn\u0105 wzmiank\u0119 o dzia\u0142aniach partyzanckich w rejonie D\u0105br\u00f3wki, Myszy\u0144ca, Nowogrodu  w roku 1920.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/a> Marek Gajewski w publikacji pt. \u201eHUZARZY \u015aMIERCI WOJNY 1920 R.\u201d, Bia\u0142ystok 1999, str. 36-37 wspomina akcj\u0119 myszynieck\u0105 podczas walk w 1920 roku. Obro\u0144cy Ojczyzny tak\u017ce byli w rejonie D\u0105br\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

\u201e20 sierpnia 1920 r. Dyon \u201eHuzar\u00f3w \u015amierci\u201d otrzyma\u0142 z dow\u00f3dztwa 1armii rozkaz oczyszczenia Puszczy Kurpiowskiej z rozbitk\u00f3w sowieckich. Ju\u017c wieczorem dywizjon opu\u015bci\u0142 Wyszk\u00f3w i przez \u0142asy uda\u0142 si\u0119 w kierunku Ostro\u0142\u0119ki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W trakcie marszu dosz\u0142o do kilku potyczek z grupkami cofaj\u0105cych si\u0119 w nie\u0142adzie oddzia\u0142\u00f3w sowieckich. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje \u017cyczliwa postawa Kurpi\u00f3w, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia informowali szwadrony \u201ehuzar\u00f3w\u201d o wszelkich ruchach bolszewickich jednostek piechoty i kawalerii. Cz\u0119sto dochodzi\u0142o do zgo\u0142a nieoczekiwanych walk, wynikaj\u0105cych z przemieszania si\u0142 obu walcz\u0105cych stron. W tego typu starciach i potyczkach min\u0119\u0142a noc i dzie\u0144 21 sierpnia 1 920 r.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201eDo wyparcia pozostawionych w Myszy\u0144cu sowieckich oddzia\u0142\u00f3w os\u0142onowych utworzono z oddzia\u0142\u00f3w 17 Dywizji Piechoty grup\u0119 uderzeniow\u0105 podpu\u0142kownika Butkiewicza, a ze sk\u0142adu 8 Dywizji Piechoty grup\u0119 majora Tysieckiego. Zgodnie z rozkazem 8 dywizja rozpocz\u0119\u0142a<\/em> sw\u00f3j atak rankiem 24 sierpnia 1920 r. i do godziny 1O.OO czo\u0142owymi oddzia\u0142ami osi\u0105gn\u0119\u0142a rejon D\u0105br\u00f3wki. O tej samej godzinie szwadrony porucznika Si\u0142y-Nowickiego wys\u0142ane zosta\u0142y przez Lipniki w kierunku Myszy\u0144ca. W odleg\u0142o\u015bci kilkunastu kilometr\u00f3w od miejscowo\u015bci dywizjon natkn\u0105\u0142 si\u0119 pod Wykrotem na przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y przeciwnika. Dosz\u0142o do kilkugodzinnego starcia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201ehuzar\u00f3w\u201d zmuszona zosta\u0142a do walki w szyku pieszym. Wsparcie ogniowe zapewni\u0142y im karabiny maszynowe oraz dwa zdobyczne dzia\u0142a, kt\u00f3rymi tak naprawd\u0119 nikt nie umia\u0142 si\u0119 precyzyjnie pos\u0142ugiwa\u0107. Tocz\u0105ce si\u0119 pod Wykrotem walki przerwane zosta\u0142y o godz. 16.00 ze wzgl\u0119du na huk dzia\u0142, jaki da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 od strony wsi Wach. Po kr\u00f3tkim okresie dezorientacji obu walcz\u0105cych stron walki zosta\u0142y wznowione. Oddzia\u0142y sowieckie z 17 Dywizji Strzelc\u00f3w zaniepokojone dotychczasowym przebiegiem bitwy zacz\u0119\u0142y stopniowo wycofywa\u0107 si\u0119 w kierunku Myszy\u0144ca. Po\u015bcig szwadron\u00f3w \u201eHuzar\u00f3w \u015amierci\u201d powstrzymany zosta\u0142 pod Myszy\u0144cem silnym ogniem zgrupowanej na przedpolu miejscowo\u015bci artylerii nieprzyjaciela\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

We wspomnieniach Henryka D\u0105browskiego \u2013 w\u00f3wczas kilkuletniego ch\u0142opca, odnajdujemy pi\u0119kny fragment \u2013 akcent z domu pa\u0144stwa Parzych\u00f3w \/mieszka\u0144c\u00f3w D\u0105br\u00f3wki podczas II wojny \u015bwiatowej\/, o wydarzeniach z sierpnia 1920 roku:<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u2026w domu na jego \u0142\u00f3\u017ckiem wisia\u0142 du\u017cy obraz pod tytu\u0142em \u201eCud nad Wis\u0142\u0105 w 1920 roku\u201d. Wierzy\u0142em w takie rzeczy, wi\u0119c bardzo przygl\u0105da\u0142em si\u0119 temu obrazowi, szukaj\u0105c szczeg\u00f3lnie Pana Boga i Jego Syna Jezusa Chrystusa oraz Matki Bo\u017cej. By\u0142a najwy\u017cej obrazu z steruj\u0105c z niebios w ob\u0142okach chmur, w towarzystwie anio\u0142\u00f3w i tysi\u0119cy ledwie widocznego wojska zw\u0119\u017caj\u0105cego si\u0119 w d\u00f3\u0142 o ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 ognist\u0105 strza\u0142\u0105 wpadaj\u0105c\u0105 w nurt rzeki Wis\u0142y. Na ziemi, nad Wis\u0142\u0105 w zielonych mundurach \u017co\u0142nierze Polscy z karabinami z nasadzonymi na sztorc bagnetami atakuj\u0105 nieprzyjaciela. Jeden z nich k\u0142uje bagnetem w brzuch \u017co\u0142nierza z go\u0142\u0105 g\u0142ow\u0105 trzymaj\u0105cego mocno czerwon\u0105 chor\u0105giew. Musi go strasznie bole\u0107, jeszcze gorzej ni\u017c le\u017c\u0105cego na \u0142\u00f3\u017cku J\u00f3ziaka noga. Po co oni to robi\u0105. Czy\u017c nie mog\u0105 porozmawia\u0107 i pogodzi\u0107 si\u0119? \u017by\u0107 w zgodzie i przyja\u017ani, jak s\u0105siad z s\u0105siadem? Wy\u017cej z lewej pochylony, biegn\u0105cy polski piechur , w rogatywce z nasadzonym bagnetem, sadzi d\u0142ugimi susami wypatruj\u0105c swojej ofiary ataku. Nieco z ty\u0142u, po \u015brodku , jaki\u015b cywil w niebieskim rozpi\u0119tym p\u0142aszczu, z wyci\u0105gni\u0119t\u0105 w g\u00f3r\u0119 r\u0119k\u0105, w kt\u00f3rej trzyma krzy\u017cyk, na czele kleryk\u00f3w, harcerzy i m\u0142odzie\u017cy uzbrojonej w bagnety i no\u017ce, razem z naszym wojskiem rwie do przodu, do zwyci\u0119stwa. To ksi\u0105dz Ignacy Skorupka, prze\u0142o\u017cony Seminarium Duchownego w Warszawie \u2013 obja\u015bni\u0142a mi matka. Na dole, po prawej, porzucony ci\u0119\u017cki karabin maszynowy\u2026.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n

W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1920 roku w okolicach Kadzid\u0142a dzia\u0142a\u0142 kurpiowski oddzia\u0142 partyzancki pod dow\u00f3dztwem gajowego Chor\u0105\u017cewicza z nad Rozogi. Oddzia\u0142 ten by\u0142 na tyle pr\u0119\u017cny, i\u017c zdo\u0142a\u0142 nawet wzi\u0105\u0107 do niewoli 300 bolszewik\u00f3w, zdoby\u0107 karabiny maszynowe i oko\u0142o 500 koni. O wyczynach tego oddzia\u0142u donosi\u0142a tak\u017ce warszawska prasa. W pami\u0119ci najstarszych mieszka\u0144c\u00f3w naszych stron, jeszcze nie tak dawno istnia\u0142y szcz\u0105tki wspomnie\u0144 o tym walecznym gajowym i jego oddziale.<\/p>\n\n\n\n

Dr Stefan Artymowski z Muzeum J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Sulej\u00f3wku w e-malowej informacji z 10 sierpnia 2020 do Krzysztofa Bulaka z D\u0105br\u00f3wki podaje:<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u2026Wst\u0119pn\u0105 faz\u0105 Bitwy Warszawskiej by\u0142a bitwa nad Narwi\u0105 i Bugiem toczona na prze\u0142omie lipca i sierpnia. Obejmowa\u0142a ona m.in. rejon Ostro\u0142\u0119ki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku sierpnia w okolicach Ostro\u0142\u0119ki i o samo miasto walczy\u0142y oddzia\u0142y kawalerii z bolszewickiego 3 Korpusu Kawalerii.<\/p>\n\n\n\n

W tych dniach rozegra\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie boje wok\u00f3\u0142 Ostro\u0142\u0119ki \u2013 w tym zapewne na terenie D\u0105br\u00f3wki..<\/p>\n\n\n\n

Od 10 do 23 sierpnia nad Wkr\u0105 i Doln\u0105 Wis\u0142\u0105 toczona by\u0142a przez Wojsko Polskie bitwa  z 3 Korp. Kaw., wzmocnionymi jednostkami z III, IV i XI armii<\/p>\n\n\n\n

W D\u0105br\u00f3wce 12 sierpnia 1920r. \u2013 wieczorem stra\u017ce przednie wojsk bolszewickich prawie bez oporu sforsowa\u0142y przechodz\u0105c\u0105 przez wie\u015b lini\u0119 polskich stra\u017cy tylnych.<\/p>\n\n\n\n

15 sierpnia 1920r. \u2013 w okolicach D\u0105br\u00f3wki polski samolot startuj\u0105cy z Mokotowa obrzuci\u0142 bombami nieprzyjacielskie tabory.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to 13 eskadra my\u015bliwska operuj\u0105ca m.in. z Mokotowa (lotnisko na Polach Mokotowskich) i atakuj\u0105ca 15 sierpnia 1920 r. 3 Korp. Kaw.<\/p>\n\n\n\n

W sk\u0142ad 3 Korpusu Kawalerii wchodzi\u0142y 10 i 15 dywizje kawalerii oraz 164 brygada strzelc\u00f3w. 3 KK nazywano tak\u017ce Z\u0142ot\u0105 Ord\u0105 Gaj-Chana \u2013 do jego dow\u00f3dcy Gaja Dimitrowicza Gaji\u201d<\/p>\n\n\n\n

30 lipca 2020 roku Prezydent RP Andrzej Duda wr\u0119czy\u0142 okoliczno\u015bciowe tablice  \u201eMiejsca Pami\u0119ci Bitwy Warszawskiej 1920 roku\u201d <\/em>kolejnym kilkudziesi\u0119ciu przedstawicielom miejscowo\u015bci, na terenie kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 miejsca zwi\u0105zane z Bitw\u0105 Warszawsk\u0105 1920 roku. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 tak\u017ce W\u00f3jt Gminy Lelis Stefan Prusik.<\/p>\n\n\n\n

D\u0105br\u00f3wka otrzyma\u0142a to wyr\u00f3\u017cnienie za to, i\u017c 15 sierpnia 1920 roku w jej okolicach samolot polski zbombardowa\u0142 tabory sowieckie, zadaj\u0105c im powa\u017cne straty.<\/p>\n\n\n\n

Literatura:<\/p>\n\n\n\n