{"id":39297,"date":"2025-03-06T15:02:31","date_gmt":"2025-03-06T13:02:31","guid":{"rendered":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=39297"},"modified":"2025-03-07T20:16:56","modified_gmt":"2025-03-07T18:16:56","slug":"kurpie-w-zyciu-i-tworczosci-ks-stanislawa-tworkowskiego","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=39297","title":{"rendered":"Kurpie w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego"},"content":{"rendered":"

Zbli\u017ca si\u0119 26 rocznica \u015bmierci naszego rodaka ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego. Poni\u017cej pr\u00f3bka artyku\u0142u o miejscu Kurpi\u00f3w w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci tego kap\u0142ana. Autor Krzysztof Bulak – mieszka\u0144ca D\u0105br\u00f3wki gm. Lelis, dokona\u0142 niejako pewnego rodzaju syntezy dotychczasowych prac badawczych pod tym wzgl\u0119dem.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Wprowadzenie<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Od \u015bmierci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego min\u0119\u0142o ponad 25 lat. Kap\u0142an pochodzi\u0142 z Kurpiowszczyzny, z tego faktu by\u0142 bardzo dumny. Tu si\u0119 urodzi\u0142, wychowa\u0142, zmar\u0142 i spoczywa. Kocha\u0142 Kurpie i interesowa\u0142 si\u0119 nimi. Jednym z jego \u201eorder\u00f3w\u201d by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 do kurpiowskiej ziemi i ludzi na niej \u017cyj\u0105cych. Zaszczepi\u0142a w nim j\u0105 jego matka Anna Kobus \u2013 kurpiowska ch\u0142opka. Jak dotychczas nie dokonano szerszej analizy jego spu\u015bcizny pod k\u0105tem miejsca jakie zajmowali\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kurpie w jego \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci. Zasadnicza cze\u015b\u0107 spu\u015bcizny ksi\u0119dza zosta\u0142a zdigitalizowana i znajduje si\u0119 w zasobach Archiwum Archidiecezji Warszawskiej. Niniejsza praca jest pr\u00f3b\u0105 ukazania Kurpi\u00f3w w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci tego syna tej kurpiowskiej ziemi. <\/span><\/span><\/p>\n

Kilka s\u0142\u00f3w z biografii<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999) w kap\u0142a\u0144stwie prze\u017cy\u0142 73 lata. Jego \u017cycie przebiega\u0142o w bardzo ciekawych czasach. Bra\u0142 czynny udzia\u0142 w I i II wojnie \u015bwiatowej, w wojnie polsko-bolszewickiej, by\u0142 represjonowany przez sanacyjnych urz\u0119dnik\u00f3w w II RP i komunist\u00f3w. W czasie swej ziemskiej pielgrzymki walczy\u0142 z sowietami, Niemcami, komunistami. Walczy\u0142 jako \u017co\u0142nierz, sanitariusz, kapelan, obro\u0144ca \u017cycia nienarodzonych. Przeciwnik obozu sanacyjnego, zwolennik obozu narodowego, harcerz, prefekt-katecheta w szko\u0142ach warszawskich, odznaczony wieloma medalami, pod koniec \u017cycia awansowany do stopnia pu\u0142kownika Armii Krajowej. Cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem prymas\u00f3w: Wyszy\u0144skiego i Glempa, by\u0142 obro\u0144c\u0105 Tradycji katolickiej i krytykiem zmian posoborowych. Prostolinijny cz\u0142owiek czynu, lubi\u0105cy ludzi konkretnych. Pi\u0119knie m\u00f3wi\u0142 polszczyzn\u0105, dobrze w\u0142ada\u0142 grek\u0105, \u0142acin\u0105 i j\u0119zykiem rosyjskim. Pisarz, dramaturg, wydawca, w tw\u00f3rczo\u015bci pisarskiej u\u017cywa\u0142 kilkunastu pseudonim\u00f3w. Jego rodzice to szlachcic z rodu Ossorya i kurpiowska ch\u0142opka, do kt\u00f3rej mia\u0142 ogromny szacunek.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0\u201eHistori\u0105 \u017cycia ksi\u0119dza pra\u0142ata Stanis\u0142awa Tworkowskiego mo\u017cna obdzieli\u0107 biografie kilku postaci, a i tak ka\u017cda z nich stanowi\u0142aby fascynuj\u0105cy temat dla pisarzy i filmowc\u00f3w. Oddany s\u0142u\u017cbie Bo\u017cej kap\u0142an i katecheta przez niemal p\u00f3\u0142 wieku zmaga\u0142 si\u0119 z komunistycznym ateizmem, walcz\u0105c o prawo do \u017cycia dzieci pocz\u0119tych i broni\u0105c Ko\u015bcio\u0142a oraz wiernych przed bezduszno\u015bci\u0105 PRL-owskich urz\u0119dnik\u00f3w. Wielki patriota, s\u0142u\u017cy\u0142 Ojczy\u017anie jako \u017co\u0142nierz i kapelan wojskowy, za swoje zas\u0142ugi zosta\u0142 mianowany pu\u0142kownikiem i odznaczany najwy\u017cszymi orderami za dzielno\u015b\u0107. Czynny politycznie jako dzia\u0142acz Stronnictwa Narodowego, dzi\u0119ki niepospolitemu talentowi literackiemu znany by\u0142 jako pisarz. Wielki przyjaciel m\u0142odzie\u017cy, harcerz, mimo podesz\u0142ego wieku zawsze znajdowa\u0142 czas na spotkania z m\u0142odymi, z kt\u00f3rymi umia\u0142 znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny j\u0119zyk. Niezwykle skromny i cichy cz\u0142owiek o wielkim sercu<\/i><\/span><\/span>\u201d1<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n

Kurpiowszczyzna w \u017cyciu kap\u0142ana<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Pomimo, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 swego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 poza Kurpiami to Kurpie zawsze nosi\u0142 w swym sercu. Ch\u0119tnie wraca\u0142 w rodzinne strony. Kap\u0142an m\u00f3wi\u0142:<\/span><\/span> \u201e<\/span><\/span><\/span>Chc\u0119 by\u0107 w\u015br\u00f3d swoich \u2013 na wieki, Tu \u2013 na cmentarzu w Kadzidle spoczywaj\u0105: moja matka, ojciec, moje siostry i bracia. I chc\u0119 by\u0107 z nimi\u201d<\/i><\/span><\/span><\/span>2<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span>Wyrazem mi\u0142o\u015bci do kurpiowskiej ziemi by\u0142o jego pragnienie, aby reszt\u0119 swych dni sp\u0119dzi\u0107 w rodzinnych stronach, tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o, ostatni etap swej ziemskiej w\u0119dr\u00f3wki, otoczony rodzinn\u0105 opiek\u0105, sp\u0119dzi\u0142 w D\u0105br\u00f3wce u swego bratanka Stanis\u0142awa3<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span>W D\u0105br\u00f3wce sp\u0119dzi\u0142 te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 swego dzieci\u0144stwa. <\/span><\/span><\/span>S<\/span><\/span><\/span>pocz\u0105\u0142 w rodzinnym grobie na kadzidla\u0144skim cmentarzu w niedziel\u0119 9 marca 1999 roku.<\/span><\/span><\/span> Podczas ceremonii pogrzebowej na kurpiowskie lasy, pola i \u0142\u0105ki pop\u0142yn\u0105\u0142 spontanicznie zaintonowany \u201eMazurek D\u0105browskiego\u201d i ulubiona pie\u015b\u0144 zmar\u0142ego \u201e\u201dB\u0142\u0119kitne rozwi\u0144my sztandary \u201d4<\/sup><\/a>. Zmar\u0142 7 marca 1999 roku u swego bratanka w obecno\u015bci swego wikarego ks. pra\u0142ata Walentego Kr\u00f3laka \u2013 wykonawcy testamentu ks. Tworkowskiego5<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0O umi\u0142owaniu ojczystych stron kap\u0142an tak pisa\u0142: <\/span><\/span><\/span>\u201e\u2026Mi\u0142o\u015b\u0107 rodzinnego gniazda, polskiej roli i ca\u0142ej przyrody odziedziczy\u0142em po matce\u2026Na og\u00f3\u0142 duszpasterzuj\u0119 w mie\u015bcie, kiedy je opuszczam nie mog\u0119 napatrze\u0107 si\u0119, nacieszy\u0107 widokiem p\u00f3l, \u0142\u0105k, bor\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do mnie. Wszystko jest moim odwiecznym ukochanym. Z\u0142\u0105czone w sercu, p\u0142ynie w mej krwi jak fale Narwi, Szkwy, Rozogi, Omulwi, Wis\u0142y. Raduje oczy b\u0142\u0119kitem morza, zachwyca urod\u0105 zb\u00f3\u017c i ka\u017ce wielbi\u0107 Boskiego gospodarza, kt\u00f3ry sw\u0105 maj\u0119tno\u015b\u0107 odda\u0142 nam w dzier\u017caw\u0119. \u017bal mi b\u0119dzie z ni\u0105 si\u0119 rozstawa\u0107. Wprawdzie prefacja, m\u00f3wi\u0105c o smutnej konieczno\u015bci \u015bmierci, pociesza \u201eprzygotowanym w niebie mieszkaniem\u201d, my\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce mo\u017ce Ojciec Niebieski do\u0142\u0105czy do tego \u201emieszkania\u201d ma\u0142y ogr\u00f3dek, taki jak mia\u0142a moja matka, przecie\u017c b\u0119d\u0119 z ni\u0105 razem.\u00a0 W ogr\u00f3dku b\u0119dzie kilka sosen kurpiowskich\u2026\u201d6<\/sup><\/a><\/i><\/span><\/span><\/span>. Piel\u0119gnowa\u0142 kult matki, mawiaj\u0105c, i\u017c urod\u0119 odziedziczy\u0142 po niej, a charakter po ojcu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Podczas zamachu majowego nowo wy\u015bwi\u0119cony m\u0142ody kap\u0142an Tworkowski przebywa\u0142 w Warszawie i z bliska obserwowa\u0142 tragedi\u0119 \u017co\u0142nierzy zmuszonych do uczestnictwa w bratob\u00f3jczych walkach. By\u0142o to kolejne traumatyczne do\u015bwiadczenie w jego \u017cyciu. Sta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas zdecydowanym przeciwnikiem rz\u0105d\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i obozu sanacyjnego. By\u0142 niezwykle czynnym dzia\u0142aczem politycznym i spo\u0142ecznym. Zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ideowo i politycznie z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, obozem programowo zwalczaj\u0105cym sanacj\u0119. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego obowi\u0105zkiem jako kap\u0142ana i patrioty jest walka o wielk\u0105 i katolick\u0105 Polsk\u0119, kraj nowoczesny, ale zarazem wierny Chrystusowi – a w\u0142a\u015bnie te idea\u0142y wypisali na swoich sztandarach narodowcy. Nale\u017ca\u0142 do Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego. W latach 30. publikowa\u0142 na \u0142amach czasopism narodowych – „Warszawskiego Dziennika Narodowego” i „My\u015bli Narodowej”. Nale\u017ca\u0142 tak\u017ce do skupiaj\u0105cego weteran\u00f3w Stowarzyszenia Dowborczyk\u00f3w „Ku chwale Ojczyzny” oraz do Komitetu Historycznego I Polskiego Korpusu. By\u0142 jednym z kapelan\u00f3w Stowarzyszenia Katolickiej M\u0142odzie\u017cy M\u0119skiej i \u017be\u0144skiej. Z racji swej narodowej dzia\u0142alno\u015bci przybywa\u0142 w rodzinne strony na r\u00f3\u017cnego rodzaju uroczysto\u015bci. Jedn\u0105 z nich by\u0142a uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia w wr\u0119czenia proporca stronnictwa Narodowego obwodowi w D\u0105br\u00f3wce i P\u0142oszycach. Ostro\u0142\u0119ki7<\/sup><\/a>. Pok\u0142osiem tej uroczysto\u015bci by\u0142 m.in. proces przed s\u0105dem w Ostro\u0142\u0119ce zarzucaj\u0105cy uczestnikom tej uroczysto\u015bci obraz\u0119 rz\u0105du. Po\u015br\u00f3d oskar\u017conych by\u0142 dr J\u00f3zef Psarski8<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n

Na Kurpiach ks. Tworkowski tak\u017ce pracowa\u0142 i tworzy\u0142. W 1937 roku napisa\u0142 artyku\u0142 do narodowego pisma akademickiego zatytu\u0142owanego \u201eWszechpolak\u201d. Pod artyku\u0142em \u201eKs. Ignacy Skorupko\u201d widnieje wymowny podpis \u201eKadzid\u0142o na Kurpiach 15.VIII.1937\u201d9<\/sup><\/a>. <\/i>Umieszczenie pod artyku\u0142em daty i miejsca napisania artyku\u0142y dowodzi o wielkim znaczeniu tego faktu dla pisz\u0105cego.<\/i><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Udzia\u0142 ks. Tworkowskiego w ostatniej drodze Romana Dmowskiego z Drozdowa do Warszawy \u015bwiadczy nie tylko o ich przyja\u017ani, ale o wielkim szacunku kap\u0142ana do tego m\u0119\u017ca stanu. Roman Dmowski zmar\u0142 o godz. 1 w nocy 02.01.1939 r. w Drozdowie pod \u0141om\u017c\u0105. W dow\u00f3d uznania i wdzi\u0119czno\u015bci, Kurpi\u00f3w nie zabrak\u0142o na ca\u0142ej drodze pogrzebowej tego ojca Niepodleg\u0142ej. Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski odprawia\u0142 modlitwy \u017ca\u0142obne na stacji w Ostro\u0142\u0119ce. Ka\u017cdy chcia\u0142 by\u0107 blisko wagonu doczepionego do poci\u0105gu, gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 metalowa trumna z cia\u0142em Romana Dmowskiego. Ludzie kl\u0119kali, odmawiali pacierze, kiedy do stacji zbli\u017ca\u0142 si\u0119 poci\u0105g. Ca\u0142owali brzegi sztandaru, kt\u00f3rym okryta by\u0142a trumna zmar\u0142ego10<\/sup><\/a>. Ho\u0142d ojcowi Niepodleg\u0142ej oddawa\u0142a ca\u0142a Polska. Podobnie by\u0142o i w Kadzidle, gdzie odby\u0142o si\u0119 uroczyste nabo\u017ce\u0144stwo \u017ca\u0142obne11<\/sup><\/a>. Uczestniczy\u0142y w nim wszystkie 11 k\u00f3\u0142 Stronnictwa Narodowego dzia\u0142aj\u0105ce na terenie parafii Kadzid\u0142o. W dzie\u0144 poprzedzaj\u0105cy uroczysto\u015bci pogrzebowe, tu ks. Stanis\u0142aw Tworkowski g\u0142osi\u0142 stosowne kazanie.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kap\u0142an Stanis\u0142aw Tworkowski prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 i pisarsk\u0105. Walczy\u0142 o dusze narodu polskiego i krzewi\u0142 kultur\u0119 kurpiowsk\u0105. Pisa\u0142 du\u017co o Kurpiach<\/span> krzewi\u0105c kultur\u0119 kurpiowsk\u0105 i s\u0142awi\u0142 kurpiowskie strony<\/span><\/span>. Na \u0142amach \u201eRycerza Niepokalanej\u201d tak pisa\u0142 o przysz\u0142o\u015bci Kurpi\u00f3w: <\/span>A jakie b\u0119dzie jej jutro… \u2014 S\u0105dzimy, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 tego sympatycznego ludu mie\u015bci si\u0119 w urzeczywistnieniu has\u0142a wypisanego na frontonie przepi\u0119knej kadzidle\u0144skiej \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3r\u0105 s\u0142usznie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ebazylik\u0105” kurpiowsk\u0105. Pod olbrzymi\u0105, umieszczon\u0105 na szczycie ko\u015bcio\u0142a br\u0105zow\u0105 postaci\u0105 Chrystusa, kt\u00f3ry w jednej r\u0119ce trzyma krzy\u017c a drug\u0105 b\u0142ogos\u0142awi \u015bwiatu, widniej\u0105 s\u0142owa. Sursum Corda \u2014 W g\u00f3r\u0119 Serca<\/span><\/em>12<\/sup><\/a><\/span>.<\/span><\/em> Jako redaktor i wydawca \u201eK\u00f3\u0142ka R\u00f3\u017ca\u0144cowego\u201d na jego \u0142amach publikowa\u0142 wiele gadek kurpiowskich. W autobiograficznej ksi\u0105\u017cce \u201eKrzy\u017c Dowbora\u201d <\/span>zamie\u015bci\u0142 wspania\u0142e opowie\u015bci po\u015bwi\u0119cone ziemi i ludowi kurpiowskiemu: \u201ePie\u015b\u0144 o matce\u201d oraz \u201eRelikwiarz Ostro\u0142\u0119cki\u201d. W ksi\u0105\u017cce \u201ePodniebny lot\u201d ukaza\u0142 losy bohatera \/pilota\/ pochodz\u0105cego z powiatu ostro\u0142\u0119ckiego, propaguj\u0105c tym samym region kurpiowski. Spisa\u0142 te\u017c kurpiowskie pie\u015bni weselne z wskazaniem na okre\u015blone obrz\u0119dy podczas tej uroczysto\u015bci, co dowodzi dobrej ich znajomo\u015bci. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Opublikowa\u0142 klika sztuk scenicznych m.in. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142o \u017cycia\u201d \/sceny spod Myszy\u0144ca\/ Zebra\u0142 i przygotowa\u0142 do opublikowania du\u017cy zbi\u00f3r gadek kurpiowskich, w\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142y si\u0119: \u201e Jak Maryna do nieba \u017cywcem jecha\u0142a\u201d, \u201eTeosi\u00f3w pacierz\u201d, Jak \u0141olsyniaki za Zielganoc do ko\u015bcio\u0142a \u015bli\u201d, \u201eO swanconku i Ceberkowej Rozynie.,\u00a0O cyganie i Sia\u0142ajowych og\u00f3rkach., Jek umarlak \u017cywego z\u0142apsiu\u0142\u201d, \u201e\u015awi\u0119ta noc\u201d13<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Jak wspomina ks. Walenty Karolak, kap\u0142an Tworkowski by\u0142 \u015bwietnym znawc\u0105 gwary kurpiowskiej14<\/sup><\/a>. Umia\u0142 nie tylko m\u00f3wi\u0107 ale i pisa\u0107 w kurpiowskiej gwarze. Miros\u0142aw Grzyb w swej pracy przytacza fragment listu kap\u0142ana napisanego w gwarze kurpiowskiej do dr Stanis\u0142awa Pajki \u2013 rodaka z Dylewa15<\/sup><\/a>. Utrwala\u0142 i rozpowszechnia\u0142 rodzinn\u0105 kultur\u0105, tam gdzie przysz\u0142o mu pos\u0142ugiwa\u0107. Uczy\u0142 nawet gwary kurpiowskiej b\u0142. ks. kard. Stefana Wyszy\u0144skiego. Podczas swej wizyty w Kadzidle w roku 1977, ksi\u0105dz kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski, pami\u0119taj\u0105c o kurpiowskich korzeniach ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego tak powiedzia\u0142: <\/span>\u201e<\/b><\/i><\/span>\u2026tak blisko stolicy duszpasterzuje Wasz rodak, ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Tworkowski, kt\u00f3rego podobno nazywacie Cw\u00f3rkowski, i kt\u00f3ry mnie poucza\u0142 o zwyczajach, o opowie\u015bciach, o tradycjach ludu kurpiowskiego, kt\u00f3re starannie zbiera\u0142 i w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci drukiem og\u0142asza\u0142\u2026\u201d16<\/sup><\/a>. <\/i><\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

W Archiwum Archidiecezji Warszawskiej znajduj\u0105 si\u0119 zdigitalizowane materia\u0142y dotycz\u0105ce ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego ukazuj\u0105ce jego silne powi\u0105zanie z Kurpiowszczyzn\u0105. Zamieszczone tam fotografie potwierdzaj\u0105 pobyty ksi\u0119dza na Kurpiach, w rodzinnych stronach, w Kadzidle, s\u0105 to np. zdj\u0119cia ko\u015bcio\u0142a w Kadzidle, kurpianek w ludowych od\u015bwi\u0119tnych strojach. Materia\u0142y te zawieraj\u0105 te\u017c wycinanki kurpiowskie, w tym charakterystyczn\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 Matk\u0119 Bosk\u0105, wycinki prasowe opisuj\u0105ce wydarzenia na Kurpiach np. o 25-leciu Sp\u00f3\u0142dzielni \u201eKurpianka\u201d w Kadzidle, teksty o \u017cyciu i zwyczajach kurpiowskich, teksty o kurpiowskim z\u0142ocie-bursztynie, jest korespondencja z dr. Stanis\u0142awem Pajk\u0105 z Dylewa czy Zwi\u0105zkiem Kurpi\u00f3w i Ostro\u0142\u0119ckim Towarzystwem Naukowym im. Adama Ch\u0119tnika. Znajduj\u0105ca si\u0119 w tym zbiorze pro\u015bba o napisanie swego biogramu do publikacji \u201eZas\u0142u\u017ceni dla ziemi kurpiowskiej\u201d, dowodzi i\u017c wydawnictwa Kurpie doceniali osob\u0119 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ksi\u0119dza, jego du\u017c\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pisarsk\u0105 o Kurpiach. Zbi\u00f3r archiwalnych materia\u0142\u00f3w zawiera tak\u017ce po\u015bwiadczenia rodzinnych i s\u0142u\u017cbowych zwi\u0105zk\u00f3w kap\u0142ana z regionem kurpiowskim. Znamienne s\u0105 tam materia\u0142y dotycz\u0105ce udzia\u0142u ks. Tworkowskiego w powstaniu parafii Wach ko\u0142o Kadzid\u0142a, w wiosce do kt\u00f3rej za czas\u00f3w caratu chodzi\u0142 do szko\u0142y. Korespondencja z bp Miko\u0142ajem Sasinowskim ukazuje jak realizowa\u0142a si\u0119 dzieci\u0119cia my\u015bl ksi\u0119dza Tworkowskiego utworzenia tej parafii. Bp Sasinowski w\u0142\u0105czy\u0142 ks. Tworkowskiego do grona os\u00f3b z kt\u00f3rymi konsultowa\u0142 wszelkie kwestie zwi\u0105zane z wybudowaniem \u015bwi\u0105tyni i organizacj\u0105 parafii w Wachu. W li\u015bcie do komitetu organizacyjnego budowy tego ko\u015bcio\u0142a, na okoliczno\u015b\u0107 braku mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia udzia\u0142u w uroczysto\u015bci po\u015bwi\u0119cenia kamienia w\u0119gielnego, na kt\u00f3r\u0105 nie m\u00f3g\u0142 dotrze\u0107, warszawski kap\u0142an napisa\u0142: <\/span>Na t\u0119 uroczysto\u015b\u0107 czeka\u0142em 25 lat, bo cho\u0107 pe\u0142ni\u0119 pos\u0142annictwo kap\u0142a\u0144skie w archidiecezji warszawskiej to sercem zawsze by\u0142em i jestem z moimi rodzinnymi stronami z Olszynami gdzie sp\u0119dzi\u0142em dzieci\u0144stwo, z Wachem gdzie chodzi\u0142em za czas\u00f3w caratu do szko\u0142y. Wreszcie z Podg\u00f3rzem, w kt\u00f3rym przebywa\u0142em po powrocie z wygnania w Rosji. Nie raz przemierza\u0142em z rodzicami, a zw\u0142aszcza z moj\u0105 matk\u0105 podr\u00f3\u017ce z Olszyn do ko\u015bcio\u0142a w Kadzidle 14 kilometr\u00f3w, ju\u017c w\u00f3wczas my\u015bleli\u015bmy, jak by\u0142oby to dobrze gdyby w po\u0142owie drogi stan\u0105\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142. <\/i><\/span>Proponowa\u0142 tak\u017ce proboszczowi tamtejszej parafii obraz \u015bw. Agaty i \u017cyrandol z br\u0105zu<\/span> <\/i>17<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Od dawna Kurpie przejawiali ogromn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do ksi\u0119\u017cy. Zwi\u0105zek Kurpi\u00f3w18<\/sup><\/a> zaliczy\u0142 ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego do grona najwa\u017cniejszych os\u00f3b w dziejach Kurpi\u00f3w, o kt\u00f3rych w 1946 roku kap\u0142an pisa\u0142 o ich postawie podczas okupacji hitlerowskiej:\u00a0<\/span>\u201enie za\u0142ama\u0142 si\u0119 duchowo, przetrwa\u0142 okrutne prze\u015bladowania, wierny Ko\u015bcio\u0142owi i Polsce\u201d<\/span><\/em>19<\/sup><\/a><\/span>.<\/span><\/em>\u00a0 W Pie\u015bni o Matce tak pisa\u0142 o mieszka\u0144cach Puszczy Kurpiowskiej<\/span>: <\/span><\/strong>D<\/i><\/span>uch wiary o\u017cywia\u0142 lud mojej matki. Zagubione w borach wioski, o dachach krytych s\u0142om\u0105 skupia\u0142y ludno\u015b\u0107 niezamo\u017cn\u0105, ale pracowit\u0105, zdoln\u0105, przestrzegaj\u0105c\u0105 starych obyczaj\u00f3w. Lud by\u0142 w wi\u0119kszo\u015bci niepi\u015bmienny, urz\u0119dowe dokumenty podpisywa\u0142 on krzy\u017cykiem, ale w\u0142a\u015bnie krzy\u017cyk uczy\u0142 go, wychowywa\u0142 i prowadzi\u0142. Pan Jezus w swych tajemnicach Wcielenia i Odkupienia by\u0142 S\u0142o\u0144cem, naoko\u0142o kt\u00f3rego obraca\u0142o si\u0119 ca\u0142e \u017cycie kurpiowskiego ludu. Rok ko\u015bcielny dominowa\u0142 nad cywilnym, wp\u0142ywa\u0142 na psychik\u0119, urabia\u0142 \u015bwiatopogl\u0105d, nadawa\u0142 tok wszystkim sprawom codziennego \u017cycia<\/i><\/span>20<\/sup><\/a><\/i><\/span>.<\/i><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

W 2017 roku UG w Kadzidle odnowi\u0142 przedwojenny <\/span>przydro\u017cny krzy\u017c, kt\u00f3ry \u0142\u0105czony jest, przez starszych mieszka\u0144c\u00f3w Kadzid\u0142a, z osob\u0105 wybitnego kap\u0142ana, ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego. Znajduje si\u0119 on przy drodze prowadz\u0105cej do Piaseczni, na wysoko\u015bci le\u015bnicz\u00f3wki i ulicy Jagodowej<\/span>. <\/span><\/strong>Teren wok\u00f3\u0142 Krzy\u017ca zosta\u0142 oczyszczony z krzew\u00f3w, samosiejek i chwast\u00f3w. Oczyszczono r\u00f3wnie\u017c sam Krzy\u017c, usuni\u0119to drobn\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107, uzupe\u0142niono ubytki. Naprawiono i odmalowano p\u0142otek oddzielaj\u0105cy Krzy\u017c od skarpy. Planowana jest tak\u017ce budowa o\u015bwietlenia tego miejsca21<\/sup><\/a>. Dope\u0142nieniem tych dzia\u0142a\u0144 jest nadanie imienia ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego placu po\u0142o\u017conego <\/span>przy miejscowym ko\u015bciele. Dokonano to Uchwa\u0142\u0105 NR XL\/282\/2017 Rady Gminy Kadzid\u0142o z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy placowi po\u0142o\u017conemu na terenie wsi Kadzid\u0142o22<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Podsumowanie<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Chocia\u017c ks. Stanis\u0142aw Tworkowski pos\u0142ugiwa\u0142 poza terenem Kurpi, to Kurpie zawsze nosi\u0142 w swoim sercu, Na Kurpie przybywa\u0142, pracowa\u0142, odpoczywa\u0142. Kurpie poznawa\u0142 i promowa\u0142, by\u0142y one jego nieod\u0142\u0105cznym elementem \u017cycia. To im po\u015bwi\u0119ca\u0142 wiele uwagi i pracy, wraca\u0142 do nich, pomaga\u0142 im, utrzymywa\u0142 z nimi sta\u0142y kontakt. Kurpiowscy rodacy zauwa\u017cali i doceniali jego postaw\u0119, kt\u00f3ra mimo up\u0142ywu ponad 25 lat od jego \u015bmierci, nadal oczekuje na szczeg\u00f3\u0142owe badania i opracowania.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Krzysztof Bulak, D\u0105br\u00f3wka marzec 2025<\/p>\n

Prawa autorskie zastrze\u017cone<\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Opracowania<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u0142aszkowski Piotr, <\/span><\/span><\/span>Pami\u0119ci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego,<\/i><\/span><\/span><\/span> \u201eZawsze wierni\u201d<\/span><\/span><\/span> nr 2\/1999.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Grzyb Miros\u0142aw, <\/span><\/span><\/span> Gorliwy kap\u0142an, \u017co\u0142nierz i szlachcic kurpiowski Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999)<\/i><\/span><\/span><\/span>, w: Kurpie, Najwa\u017cniejsi w dziejach, Ostro\u0142\u0119ka 2014.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tworkowski Stanis\u0142aw, <\/span><\/span><\/span>Krzy\u017c Dowbora<\/i><\/span><\/span><\/span>, Krak\u00f3w 1958.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tworkowski Stanis\u0142aw, <\/span><\/span><\/span>Kurpie<\/i><\/span><\/span><\/span>, \u201eRycerz Niepokalanej\u201d R.28, nr 7 (263) lipiec 1949.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Fikus Feliks, <\/span><\/span><\/span>Roman Dmowski 1864-1939. \u017byciorys, wspomnienia, zbi\u00f3r fotografii<\/i><\/span><\/span><\/span>, Pozna\u0144 1939.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Prasa<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eNasz Dziennik\u201d 2010<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eTygodnik \u201eWyszkowiak\u201d 1999<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eWarszawski Dziennik Narodowy\u201d 1937, 1939<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eWszechpolak\u201d 1937<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Relacje<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tworkowska Jadwiga<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Internet<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.<\/span>archiwum.bip.kadzidlo.samorzady.pl<\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.cda.pl<\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.eOstroleka.pl<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.kadzidlo.pl<\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\n

1<\/a> W.Muszy\u0144ski,\u00a0<\/span><\/span>Nasz Dziennik<\/i><\/span><\/span>, nr 84 (3710) z dnia 10 kwietnia 2010 r., <\/span>IPN Warszawa.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> \u201eWyszkowiak\u201d nr 22 z 1999.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a>Informacja od Jadwigi Tworkowskiej \u2013 \u017cony bratanka Stanis\u0142awa udzielona w dniu 19.02.2025 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> P.B\u0142aszkowski, <\/span>Pami\u0119ci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego, <\/i><\/span>\u201eZawsze wierni\u201d<\/span> nr 2\/1999<\/span><\/span>, s.125.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a>Tam\u017ce, s.122. Ks. Walenty Kr\u00f3lak by\u0142 \u015bwiadkiem przej\u015bcia ks. Tworkowskiemu do domu Ojca. Udzieli\u0142 mu ostatniego namaszczenia i rozmawiaj\u0105c ze swym wikarym zasn\u0105\u0142 w Panu \u2013 kazanie wyg\u0142oszone w dniu 07.03,2024 w Warszawie podczas Eucharystii za dusz\u0119 \u015bp. ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> M. Grzyb, <\/span><\/span>Gorliwy kap\u0142an, \u017co\u0142nierz i szlachcic kurpiowski Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999)<\/i><\/span><\/span>, [w] \u201eKurpie. Najwa\u017cniejsi w dziejach\u201d, s. 107.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> \u201e<\/span><\/span>Warszawski Dziennik Narodowy\u201d, R. 3, nr 237 (29 sierpnia 1937).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a> \u201eWarszawski Dziennik Narodowy\u201d, R. 5, nr 20 (20 stycznia 1939).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

9<\/a>\u201eWszechpolak\u201d, R.1, nr 28, 15 sierpnia 1937.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

10<\/a> \u201e<\/span>Warszawski Dziennik Narodowy\u201d, R.5, 9 sierpnia 1939, nr 217B. <\/span><\/span>F. Fikus, <\/span><\/span><\/span>Roman Dmowski 1864-1939. \u017byciorys, wspomnienia, zbi\u00f3r fotografii, <\/i><\/span><\/span><\/span>Pozna\u0144 1939, s.69.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

11<\/a> \u201eWarszawski Dziennik Narodowy\u201d, R. 5, 1939, nr 27B<\/span><\/span>.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

12<\/a>S.Tworkowski. <\/span>Kurpie<\/i><\/span>, Rycerz Niepokalanej R.28, nr 7 (263) lipiec 1949, s.216.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

13<\/a> M.Grzyb, <\/span>Gorliwy kap\u0142an, \u017co\u0142nierz i szlachcic kurpiowski Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999<\/i><\/span>), w:Kurpie, Najwa\u017cniejsi w dziejach, Ostro\u0142\u0119ka 2014, s.106.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

14<\/a>www.cda.pl<\/span><\/span><\/span>,<\/span> Ks. Pra\u0142at Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999). Upami\u0119tnienie Kazanie ks. Walentego Kr\u00f3laka na mszy 07.03.2024 r<\/i><\/span>. [dost\u0119p 25.02.20<\/span>25 r.].<\/p>\n<\/div>\n

\n

15<\/a>M.Grzyb, <\/span>Gorliwy kap\u0142an\u2026.,<\/i><\/span> s. 107.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

16<\/a>Tam\u017ce, s.105.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

17<\/a>Zob. Wojciech Bielski z Instytutu Dziedzictwa My\u015bli Narodowej Romana Dmowskiego i Ignacego Padarewskiego, Ksi\u0105dz Tworkowski w \u015bwietle spu\u015bcizny \u2013 wojsko i Kurpie [w] <\/span>w<\/span><\/span>ww.cda.pl<\/span><\/span><\/a><\/span>, <\/span>Wieczornica. Kap\u0142an, \u017bo\u0142nierz, Narodowiec, Ks. P\u0142k. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999), Upami\u0119tnienie w 25 rocznic\u0119 Jego \u015amierci 11 marca 2024, [dost\u0119p: 01.03.2025].<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

18<\/a>Organizacja jest ideow\u0105 spadkobierczyni\u0105 Zwi\u0105zku Puszcza\u0144skiego, za\u0142o\u017conego w\u00a01919 roku przez Adama Ch\u0119tnika (badacza i\u00a0mi\u0142o\u015bnika ziemi kurpiowskiej). Zrzesza ludzi zwi\u0105zanych z\u00a0regionem Puszczy Zielonej i\u00a0Puszczy Bia\u0142ej. Liczy kilkaset os\u00f3b, zgrupowanych w\u00a0oddzia\u0142ach zlokalizowanych zar\u00f3wno na\u00a0Kurpiach, jak i\u00a0poza regionem. Jego zasi\u0119g obejmuje tak\u017ce podmioty o\u00a0charakterze instytucjonalnym \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzy go\u00a0szereg plac\u00f3wek o\u015bwiatowych, jak przedszkola, wy\u017csze uczelnie, r\u00f3wnie\u017c zak\u0142ady pracy. Wspiera go\u00a011 samorz\u0105d\u00f3w gminnych, miejskich i\u00a0powiatowych z\u00a0terenu Puszczy Zielonej i\u00a0Bia\u0142ej.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

19<\/a>S.Tworkowski, J<\/span><\/span>ek Maryna \u017cywcem do nieba jecha\u0142a,<\/i><\/span><\/span> [w]: K\u00f3\u0142ko R\u00f3\u017ca\u0144cowe : miesi\u0119cznik przy \u201ePosiewie\u201d po\u015bwi\u0119cony Bractwom i K\u00f3\u0142kom \u017bywego R\u00f3\u017ca\u0144ca, R. 37, nr 1 (stycze\u0144 1946) , s.12.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

20<\/a>S<\/span>.Tworkowski, <\/span><\/span>Krzy\u017c Dowbora<\/i><\/span><\/span>, Krak\u00f3w 1958, s. 129.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
21<\/a>www.kadzidlo.pl<\/span><\/span><\/a>,<\/span><\/span>K<\/i><\/span><\/span>rzy\u017c ks. Tworkowskiego<\/i><\/span><\/span><\/span>; www.eOstro\u0142eka.pl: <\/span><\/span><\/span>Kadzid\u0142o: <\/span><\/span><\/span>Przedwojenny krzy\u017c ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Tworkowskiego odnowiony,<\/i><\/span><\/span><\/span>[dost\u0119p 20.02.2025].<\/span><\/span><\/span><\/h6>\n<\/div>\n
\n

22<\/a> www.<\/span>archiwum.bip.kadzidlo.samorzady.pl\/<\/span><\/span><\/a><\/span>, [dost\u0119p: 25.02.2025 r.]<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

\n<\/div>\n

<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zbli\u017ca si\u0119 26 rocznica \u015bmierci naszego rodaka ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego. Poni\u017cej pr\u00f3bka artyku\u0142u o miejscu Kurpi\u00f3w w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci tego kap\u0142ana. Autor Krzysztof Bulak – mieszka\u0144ca D\u0105br\u00f3wki gm. Lelis, dokona\u0142 niejako pewnego rodzaju syntezy dotychczasowych prac badawczych pod tym wzgl\u0119dem. Wprowadzenie Od \u015bmierci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego min\u0119\u0142o ponad 25 lat. Kap\u0142an pochodzi\u0142 z Kurpiowszczyzny, z tego faktu by\u0142 bardzo… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39327,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-39297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39297","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39297"}],"version-history":[{"count":15,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39297\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39355,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39297\/revisions\/39355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39327"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39297"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39297"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39297"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}