![\"Szkwa](\"https:\/\/lelis.pl\/files\/foto_mini\/gallery\/c377x245\/fotos-2284.jpg?ts=1744355544\")
<\/p>\n<\/p>\n
Szkwa,<\/strong> niewielka, malownicza miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona nad rzek\u0105 Szkw\u0105, blisko jej uj\u015bcia do Narwi. Administracyjnie miejscowo\u015b\u0107 le\u017cy w gminie Lelis, powiecie ostro\u0142\u0119ckim, wojew\u00f3dztwie mazowieckim. SEQUA, SOQUA to zniekszta\u0142cone nazwy tej miejscowo\u015bci. Wiele wskazuje na to, i\u017c nazwa wywodzi si\u0119 od Ja\u0107wing\u00f3w – ludu zachodnioba\u0142tyckiego, blisko spokrewnionego z Prusami i Litwinami, zamieszkuj\u0105cego te tereny do p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza. Istnia\u0142 tu wa\u017cny br\u00f3d przez rzek\u0119. Szkwa jako osada nale\u017cy do najstarszych miejscowo\u015bci w Zagajnicy Kurpiowskiej.<\/p>\n Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, to w\u0142a\u015bnie w Szkwie, w XV w istnia\u0142 jeden z trzech na Kurpiach (obok Serafina i\u00a0\u00a0Rososzy) dw\u00f3r my\u015bliwski Ksi\u0105\u017c\u0105t Mazowieckich. Pierwsze pisane wzmianki o owym dworze ksi\u0105\u017c\u0119cym datowane s\u0105 na 22 wrze\u015bnia 1445 r. To tu odbywa\u0142y si\u0119 liczne \u0142owy ksi\u0105\u017c\u0119ce, a mieszka\u0144cy Szkwy pe\u0142nili funkcj\u0119 s\u0142u\u017cebn\u0105 przy tym\u017ce dworze. Przebywali tu m.in. ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw IV – (22 wrze\u015bnia 1445,13 wrze\u015bnia 1446r), ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad III Rudy\u2013 wielokrotnie w 1500 r, ksi\u0119\u017cna Anna, regentka Mazowsza wraz z synami \u2013 (1514 r, 14 grudnia 1524r) czy ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz III (20 -30 sierpnia 1500 r, 12 wrze\u015bnia 1525 r). Opis lustracji d\u00f3br kr\u00f3lewskich z 1565 r przedstawia dw\u00f3r w Szkwie jako rozbudowan\u0105 i ufortyfikowan\u0105 rezydencj\u0119. By\u0142a to swoista, \u00f3wczesna \u201cdacza\u201d dla ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich.<\/p>\n Lustracja starostwa ostro\u0142\u0119ckiego z 1789 r donosi, i\u017c miejscowo\u015b\u0107 ta posiada\u0142a 23 domostwa, czynszu p\u0142acono – 665 z\u0142 rocznie, a propinacji \u2013 150 z\u0142. Wie\u015b Szkwa, po\u0142o\u017cona na 935 morgach w 1827 r posiada\u0142a 32 gospodarstwa i 190 mieszka\u0144c\u00f3w. W roku 1828 zamieszkiwa\u0142o j\u0105 31 gospodarzy oraz 3 lu\u017anik\u00f3w . W 1906 roku gospodarstw by\u0142o ju\u017c 55, natomiast mieszka\u0144c\u00f3w 305. Wed\u0142ug Powszechnego Spisu Ludno\u015bci z 1921 r Szkw\u0119 zamieszkiwa\u0142o 280 os\u00f3b w 53 domostwach. Miejscowo\u015b\u0107 ta w\u00f3wczas podlega\u0142a pod S\u0105d Grodzki w Ostro\u0142\u0119ce oraz Okr\u0119gowy S\u0105d w \u0141om\u017cy. W latach 1921 \u20131939 Szkwa le\u017ca\u0142a w wojew\u00f3dztwie bia\u0142ostockim, powiecie ostro\u0142\u0119ckim i gminie Nasiadki (od 1931 r w gminie Durlasy). W wyniku agresji niemieckiej we wrze\u015bniu 1939 r Szkwa znalaz\u0142a si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 i a\u017c do wyzwolenia w 1945 r, w\u0142\u0105czona by\u0142a w sk\u0142ad Prus Wschodnich III Rzeszy.<\/p>\n W aktach archiwalnych w M\u0142awie znajduje si\u0119 m.in. wykaz rekrut\u00f3w z powiatu ostro\u0142\u0119ckiego, kt\u00f3rzy nie stawili si\u0119 w 1895 r do poboru w wojsku carskim. Na tej\u017ce li\u015bcie widnieje nazwisko jednego z mieszka\u0144c\u00f3w Szkwy. By\u0142 to Adam Bac\u0142awski, syn Rocha. Wy\u017cej wymieniony dokument mo\u017ce by\u0107 niezwykle pomocny w poszukiwaniach genealogicznych. A bior\u0105c pod uwag\u0119, i\u017c z tego okresu nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne akta metrykalne, to warto szuka\u0107 na wszelkie sposoby jakiegokolwiek \u015bladu naszych przodk\u00f3w. W 1924 r w Szkwie istnia\u0142 sklep kolonialno-spo\u017cywczy prowadzony przez Ann\u0119 Gorczyca. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 owa wpisana by\u0142a do Rejestru Handlowego pod nr. 1978. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a donosz\u0105, i\u017c w 1933 r 26 letni mieszkaniec Szkwy – J\u00f3zef K. dzia\u0142aj\u0105c w obronie w\u0142asnej, wystrza\u0142em z karabinu zabi\u0142 21- letniego Aleksandra \u0141, mieszka\u0144ca pobliskiej miejscowo\u015bci \u0141\u0119g Staro\u015bci\u0144ski. Aleksander \u0141. wraz ze swoim ojcem i bratem, uzbrojeni w siekiery, szpadle i kije, napadli na w\/w mieszka\u0144ca Szkwy. J\u00f3zef K. odda\u0142 strza\u0142 ostrzegawczy, na kt\u00f3ry agresorzy nie zareagowali. Nast\u0119pny strza\u0142 okaza\u0142 si\u0119 \u015bmiertelny. J\u00f3zef K. mia\u0142 dobr\u0105 opini\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w. Po niefortunnym zdarzeniu dobrowolnie odda\u0142 si\u0119 w r\u0119ce policji. W czasie II wojny \u015bwiatowej na zlecenie gestapo z Ciechanowa dnia 20 pa\u017adziernika 1943 zosta\u0142 powieszony Franciszek Klimek, mieszkaniec Szkwy, urodzony 24 marca 1900 r w Dzbeninie. Szkwa, to niegdy\u015b jedna z wi\u0119kszych i znacz\u0105cych wiosek w okolicy, a obecnie to najmniejsza wioska gminy Lelis.<\/p>\n Wed\u0142ug stanu na 31 grudnia 2019 r zameldowanych by\u0142o w niej 95 os\u00f3b \/44 kobiety i 51 m\u0119\u017cczyzn\/, jednak faktycznie mieszkaj\u0105cych tam os\u00f3b by\u0142o znacznie mniej. W 2002 roku we wsi Szkwa by\u0142o 29 gospodarstw domowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dominowa\u0142y gospodarstwa zamieszkiwane jedynie przez dwie osoby, i takich gospodarstw by\u0142o 11. W 2021 r liczba ludno\u015bci w Szkwie wynosi\u0142a 82 osoby. Znacz\u0105cy odp\u0142yw mieszka\u0144c\u00f3w z tej miejscowo\u015bci, jak i zapewne z wielu innych kurpiowskich wsi, nast\u0105pi\u0142 po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Wiele rodzin opu\u015bci\u0142o swe ma\u0142e, nieprzynosz\u0105ce zysku, kilkuhektarowe gospodarstwa w poszukiwaniu lepszego \u017cycia, przenosz\u0105c si\u0119 do wi\u0119kszych miast, gdzie zacz\u0105\u0142 rozwija\u0107 si\u0119 przemys\u0142 i potrzebowano r\u0105k do pracy, b\u0105d\u017a osiedlaj\u0105c si\u0119 na tzw. \u201cziemiach odzyskanych\u201d opuszczonych po wojnie przez ludno\u015b\u0107 Niemieck\u0105. Z czasem ta malowniczo po\u0142o\u017cona wie\u015b z typowo rolniczej, sta\u0142a si\u0119 miejscowo\u015bci\u0105 bardziej letniskow\u0105. Magicznym miejscem w wiosce jest Gospodarstwo Agroturystyczne \u201cPrzysta\u0144 Zdrowia\u201d b\u0119d\u0105ce w\u0142asno\u015bci\u0105 Stanis\u0142awa Polewacza. To doskona\u0142e miejsce na udany i niezapomniany pobyt na polskiej wsi. Warto tu zajrze\u0107 by pozna\u0107 uroki tego wyj\u0105tkowego zak\u0105tka.<\/p>\n Ciekawostk\u0105 jest fakt, i\u017c na wysoko\u015bci owego gospodarstwa agroturystycznego, na rzece Szkwa przed wojn\u0105 by\u0142 m\u0142yn wodny, nale\u017c\u0105cy do urodzonego w 1903 r w Stanis\u0142awowie Leonarda Wojtkiewicza, bogatego Niemca, kt\u00f3ry to po wojnie prawdopodobnie osiedli\u0142 si\u0119 w Elbl\u0105gu. Obok m\u0142yna by\u0142a tam tak\u017ce zapora i most. W centralnym miejscu w Szkwie, tu\u017c przy tzw. \u201cwygonie\u201d, przy okaza\u0142ym d\u0119bie stoi pi\u0119kny, wysoki, kuty, metalowy krzy\u017c – niemy \u015bwiadek minionych czas\u00f3w, przyk\u0142ad unikatowego, kurpiowskiego kowalstwa osadzony na kamiennym postumencie, na kt\u00f3rym widnieje data 1903 . Nieopodal wspomnianego krzy\u017ca zachowa\u0142 cmentarz z okresu Wielkiej Wojny. Powsta\u0142 on w 1915 r, spoczywaj\u0105 na mim \u017co\u0142nierze niemieccy, polegli w czasie I wojny 3 \u015bwiatowej. Jest on ogrodzony, z ustawionym po\u015brodku metalowym krzy\u017cem oraz opatrzony pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0105.<\/p>\n W wiosce nie brakowa\u0142o i nie brakuje os\u00f3b zaanga\u017cowanych w \u017cycie spo\u0142eczne. Tu si\u0119 urodzi\u0142 07 pa\u017adziernika 1900 r. i tu mieszka\u0142 wieloletni w\u00f3jt obecnej gminy Lelis – Franciszek Kraska, z zawodu rolnik, posiadaj\u0105cy 5 klas szko\u0142y powszechnej, wybrany na to stanowisko 05 wrze\u015bnia 1945 r. Cz\u0142onek Polskiego Stronnictwa Ludowego, a w 1958 r – Cz\u0142onek Gromadzkiej Rady Narodowej w D\u0105br\u00f3wce. Nale\u017cy tu r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 innego mieszka\u0144ca wioski – J\u00f3zefa Bac\u0142awskiego, \u017co\u0142nierza AK, dow\u00f3dc\u0119 \u201cszkwie\u0144skiej\u201d partyzantki. Zar\u00f3wno Franciszek Kraska, jak i J\u00f3zef Bac\u0142awski w 1948 r pe\u0142nili funkcje \u0142awnik\u00f3w w Sadzie Okr\u0119gowym w \u0141om\u017cy. Tak\u017ce ze Szkwy pochodzi wieloletni w\u00f3jt gminy Czarnia k. Myszy\u0144ca – Czes\u0142aw Jurga, ur, w 1950 r, s. W\u0142adys\u0142awa i Janiny z d. Sobotka. Swoje korzenie w tej wiosce ma tak\u017ce Eugeniusz Anto\u015bkiewicz, s. Szczepana i J\u00f3zefy z d. Korzenieckiej, ur. 12 czerwca 1934 r w Szkwie, nauczyciel, w latach 1953- 1985 kierownik Szko\u0142y Podstawowej w D\u0142ugim K\u0105cie, wieloletni radny GRN w Lelisie, organizator gminnego \u017cycia spo\u0142ecznego, kulturalnego i o\u015bwiatowego. Odznaczony wieloma medalami pa\u0144stwowymi oraz zwi\u0105zkowymi.<\/p>\n Po\u015br\u00f3d artyst\u00f3w ludowych mieszkaj\u0105cych w Szkwie nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107 wycinankark\u0119 Mariann\u0119 Polewacz z d. Prusaczyk, c. J\u00f3zefa i Marianny z Gut\u00f3w, ur. w Tatarach 07 kwietnia 1932 r. W pocz\u0105tkach XX wieku w Szkwie funkcjonowa\u0142a Szko\u0142a Podstawowa dzia\u0142aj\u0105ca w prywatnym, wynaj\u0119tym budynku. (stan z dn. 1 grudnia 1925 r – szko\u0142a sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 1 izby lekcyjnej o pow. 27,5 m.kw, dzia\u0142ka szkolna 0,8 ha. W szkole pracowa\u0142 1 nauczyciel 34 godz. tygodniowo, liczba uczni\u00f3w- 61). W 1932 r nauczycielem w tej\u017ce szkole by\u0142 Bronis\u0142aw Ku\u0142akowski, nale\u017c\u0105cy do Zwi\u0105zku Rezerwist\u00f3w Gminy Durlasy.<\/p>\n Dzieje szkolnictwa w wiosce si\u0119gaj\u0105 roku 1922, w\u00f3wczas by\u0142a to 1 klasa z 45 uczniami. W roku 1923 uczni\u00f3w by\u0142o 61. Dane w latach nast\u0119pnych\u00a0 przedstawia\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: 1924-63, 1925-61 i 1930 -91 uczni\u00f3w. W 1937 roku Adam Ch\u0119tnik pisa\u0142:(…) w parafii jest szk\u00f3\u0142 powszechnych 3; 2 dwuklasowe w Szkwie i D\u0105br\u00f3wce i jednoklasowa w P\u0142oszycach. Szko\u0142y s\u0105 w budynkach wynaj\u0119tych. Szko\u0142a Podstawowa w Szkwie istnia\u0142a do 1973 r. Po \u015bmierci ostatniego nauczyciela pracuj\u0105cego w tej plac\u00f3wce – Jana Godziny, szko\u0142\u0119 zamkni\u0119to, a dzieci ze Szkwy dalsz\u0105 nauk\u0119 kontynuowa\u0142y w Szkole Podstawowej w D\u0105br\u00f3wce, gdzie przez pewien okres czasu by\u0142y dowo\u017cone wozem konnym obitym swoistym zadaszeniem z plandeki na wz\u00f3r wozu cyga\u0144skiego, chroni\u0105cym przed zimnem czy deszczem. W 2019 roku budynek, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142a si\u0119 szko\u0142a czynem spo\u0142ecznym zosta\u0142 rozebrany, a na dzia\u0142ce, na kt\u00f3rej si\u0119 znajdowa\u0142, staraniem obecnej Pani so\u0142tys i dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu mieszka\u0144c\u00f3w, utworzono plac wiejski z altan\u0105, placem zabaw oraz pomieszczeniem gospodarczym. Podczas rozbi\u00f3rki dawnej szko\u0142y znaleziono karty egzaminu z matematyki napisanego w tej\u017ce szkole przez jedn\u0105 z uczennic, z 1955 r. Pod koniec XX wieku teren nad rzek\u0105 Szkw\u0105 tzw. Polanka by\u0142 znanym miejscem harcerskich biwak\u00f3w i oboz\u00f3w.<\/p>\n Przez wiele lat wyprodukowane przez miejscowych rolnik\u00f3w mleko dostarczane by\u0142o do zlewni w D\u0105br\u00f3wce, a funkcj\u0119 tzw. Wozak\u00f3w pe\u0142ni\u0142a rodzina Denkiewicz\u00f3w. Ciekawostk\u0105 jest, i\u017c w 1957 r kajakiem do tej niewielkiej miejscowo\u015bci dop\u0142yn\u0105\u0142 ks. Karol Wojty\u0142a, p\u00f3\u017aniejszy Papie\u017c Jan Pawe\u0142 II. O wydarzeniu tym donosi O\u015brodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Paw\u0142a II w Rzymie oraz wspomina\u0142 o tym mieszkaniec Szkwy – Franciszek Kraska. Stosowna wzmianka wskazuj\u0105ca na ten fakt znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce \u201cZapis drogi. Wspomnienie o nieznanym duszpasterstwie Karola Wojty\u0142y\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c w innym opracowaniu : \u201cWie\u015b i Parafia D\u0105br\u00f3wka. Nasze dziedzictwo…\u201d autorstwa Krzysztofa Bulaka. Na przestrzeni lat funkcje samorz\u0105dowe pe\u0142nili nast\u0119puj\u0105cy mieszka\u0144cy tej\u017ce wsi: Franciszek Kraska, J\u00f3zef Nalewajk, Wac\u0142aw Sul, J\u00f3zef Kube\u0142, Antoni Kisiel.<\/p>\n Jak ustali\u0142 Tomasz Mrozek z Ostro\u0142\u0119ki, dawniej so\u0142tysami Szkwy byli: Pawe\u0142 \u017bebrowski, Jakub Gontarz, Jan Surowik oraz Franciszek Bac\u0142awski, a w ostatnich latach: J\u00f3zef Mrozek, Antoni Kisiel i Zygmunt Pu\u0142awski. Od 2019 roku funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni Anna Lenkowska.<\/p>\n Pierwotnie wie\u015b Szkwa nale\u017ca\u0142a do parafii Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Ostro\u0142\u0119ce, jednak\u017ce w 1894 r zosta\u0142a przydzielona do nowopowsta\u0142ej parafii pod wezwaniem \u015aw. Anny w D\u0105br\u00f3wce. Mieszka\u0144cy wioski opiekuj\u0105 si\u0119 stajenk\u0105 Narodzenia Pa\u0144skiego usytuowan\u0105 przy D\u0105browskiej \u015awi\u0105tyni, na Placu \u015bw. Jana Paw\u0142a II. Tradycyjnie, co roku, w Wielk\u0105 Sobot\u0119 w wiosce odbywa si\u0119 po\u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w, a nieco p\u00f3\u017aniej – po\u015bwi\u0119cenie p\u00f3l.<\/p>\n W Szkwie kultywowany jest jeszcze (zanikaj\u0105cy ju\u017c niestety), zwyczaj \u015bpiewu pie\u015bni pogrzebowych w wykonaniu Antoniego i Barbary Kisiel\u00f3w. W lesie pomi\u0119dzy Kurpiewskimi, a Szkw\u0105 znajduje si\u0119 kapliczka le\u015bna, kt\u00f3ra w ostatnim czasie, staraniem wielu dobrych ludzi, zosta\u0142a odnowiona. Obecnie w Szkwie dzia\u0142a zarejestrowane 19 sierpnia 1921 r KGW \u201cSzkwianki\u201d. Ko\u0142o to liczy 13 cz\u0142onk\u00f3w, a kultywuj\u0105c kurpiowskie tradycje, jednoczy ludzi oraz pozytywnie odpowiada na potrzeby miejscowej spo\u0142eczno\u015bci. S\u0142owa podzi\u0119kowania dla So\u0142tys Szkwy Anny Lenkowskiej za pomoc w opracowaniu tekstu.<\/p>\n <\/p>\n Tekst opracowali: <\/strong><\/em><\/p>\n Agnieszka Brz\u00f3ska z domu Kisiel \/Stanis\u0142awowo\/ i Krzysztof Bulak \/D\u0105br\u00f3wka\/.<\/strong><\/em><\/p>\n —————————————————————————————————-<\/p>\n Fot: www.lelis.pl, zbiory w\u0142asne i Stanis\u0142awa Polewacza ze Szkwy<\/p>\n Szkwa, niewielka, malownicza miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona nad rzek\u0105 Szkw\u0105, blisko jej uj\u015bcia do Narwi. Administracyjnie miejscowo\u015b\u0107 le\u017cy w gminie Lelis, powiecie ostro\u0142\u0119ckim, wojew\u00f3dztwie mazowieckim. SEQUA, SOQUA to zniekszta\u0142cone nazwy tej miejscowo\u015bci. Wiele wskazuje na to, i\u017c nazwa wywodzi si\u0119 od Ja\u0107wing\u00f3w – ludu zachodnioba\u0142tyckiego, blisko spokrewnionego z Prusami i Litwinami, zamieszkuj\u0105cego te tereny do p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza. Istnia\u0142 tu wa\u017cny br\u00f3d przez… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40240,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-40237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40237","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40237"}],"version-history":[{"count":12,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40291,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40237\/revisions\/40291"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40240"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/edabrowka.net\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/dwor-szkwa-mapa-300x194.png\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/agro-szkwa.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/242844011_4373781969381271_5219802133284451032_n-1-1024x768.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/edabrowka.net\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/20240225_154702-scaled.jpg\")
<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"