{"id":43602,"date":"2025-12-10T23:51:27","date_gmt":"2025-12-10T21:51:27","guid":{"rendered":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=43602"},"modified":"2025-12-11T00:00:11","modified_gmt":"2025-12-10T22:00:11","slug":"dwaj-autorzy-o-trzech-postaciach","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/edabrowka.net\/?p=43602","title":{"rendered":"„Dwaj autorzy o trzech postaciach”"},"content":{"rendered":"

Polecamy lekturze wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119 Micha\u0142a Kotnisa z Gliwic i Krzysztofa Bulaka z D\u0105br\u00f3wki, zatytu\u0142owan\u0105 „Dwaj autorzy o trzech postaciach”. Autor\u00f3w wpierw po\u0142\u0105czy\u0142 ks. Zygmunt Gontarz a nast\u0119pnie o. Krzysztof Kotnis i ks. Stanis\u0142aw Tworkowski. Autorzy maj\u0105 nadziej\u0119, i\u017c to b\u0119dzie dobry symptom do dalszej wsp\u00f3lnej pracy. \u017byczymy owocnej lektury.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\n

Wst\u0119p<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

Jak ma\u0142a jest Polska i jak w tej ma\u0142ej Polsce w odleg\u0142ych od siebie rejonach ludzie my\u015bl\u0105 r\u00f3\u017cnie, chocia\u017c akurat w tym przypadku identycznie \u2013 \u015bwiadczy materia\u0142 zawarty w tym opracowaniu.<\/span><\/span><\/p>\n

Historia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 (jak wielokrotnie w takich sytuacjach ) bardzo niewinnie. Zmar\u0142 na panuj\u0105cy w latach 2019 \u2013 2021 Covid \u2013 19 d\u0142ugoletni przyjaciel rodziny mojej \u017cony i nasz znajomy ks. Zygmunt Gontarz. By\u0142 on dla nas osob\u0105 naprawd\u0119 blisk\u0105. Utrzymywali\u015bmy kontakt listowny, telefoniczny a tak\u017ce odwiedzali\u015bmy si\u0119 nawzajem. Poniewa\u017c zosta\u0142 pochowany w swojej rodzinnej miejscowo\u015bci D\u0105br\u00f3wka niedaleko Ostro\u0142\u0119ki a wi\u0119c na przeciwleg\u0142ym kra\u0144cu Gliwic, pr\u00f3bowa\u0142em znale\u017a\u0107 kogo\u015b, kto chocia\u017c troch\u0119 przybli\u017cy mi miejsce, gdzie trafi\u0142 po swoim trudnym ziemskim \u017cyciu ks. Zygmunt. I oto znalaz\u0142em wsp\u00f3\u0142autora tego opracowania Krzysztofa Bulaka, od kt\u00f3rego w terminie odwrotnym otrzyma\u0142em wiele informacji o Zmar\u0142ym, o Jego Rodzinie, o poch\u00f3wku i o rejonie z kt\u00f3rego pochodzi\u0142. Pan Krzysztof poprosi\u0142 te\u017c o moj\u0105 informacj\u0119 nt. znajomo\u015bci z ks. Zygmuntem, co znalaz\u0142o si\u0119 w ca\u0142o\u015bci, ku mojej ogromnej rado\u015bci i satysfakcji w Jego ksi\u0105\u017cce pt. Wie\u015b i parafia D\u0105br\u00f3wka. Nasze dziedzictwo – wydanej w styczniu 2025 roku, gdzie przedstawi\u0142 histori\u0119 swej miejscowo\u015bci i najbli\u017cszej okolicy si\u0119gaj\u0105c g\u0142\u0119boko w jej dzieje. W ksi\u0105\u017cce zawar\u0142 te\u017c informacj\u0119 o trzech swoich Rodakach z D\u0105br\u00f3wki : ks. Zdzis\u0142awie Golanie, ks. Stanis\u0142awie Tworkowskim i ks. Zygmuncie Gontarzu \u2013 kt\u00f3rego wsp\u00f3lna znajomo\u015b\u0107 nas po\u0142\u0105czy\u0142a.<\/span><\/span><\/p>\n

Informacje o trzech wymienionych ksi\u0119\u017cach s\u0105 jednak niepe\u0142ne \u2013 st\u0105d Pan Krzysztof pracuje aktualnie nad pe\u0142n\u0105 biografi\u0105 ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego. Zbieranie materia\u0142\u00f3w do tej\u017ce biografii doprowadzi\u0142o Go do wiedzy, kt\u00f3ra dla mnie jest przedziwn\u0105 wiedz\u0105, m\u00f3wi\u0105c\u0105 o tym, co napisa\u0142em na samym wst\u0119pie. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce ks. Stanis\u0142aw Tworkowski to ksi\u0105dz, kt\u00f3ry w okresie swego \u017cycia zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z o. Krzysztofem Kotnisem \u2013 paulinem. Ten\u017ce o. Krzysztof jest bratem mojego Ojca a wi\u0119c moim stryjkiem (wujkiem \u2013 bo tak si\u0119 do Niego zwraca\u0142em). Wsp\u00f3lne dzia\u0142anie obu tych duchownych sprowadza\u0142o si\u0119 do obrony \u017cycia nienarodzonych. Bior\u0105c to wszystko pod uwag\u0119 postanowi\u0142em zebra\u0107 wszystko to, co do tej pory posiadam o ks. Zygmuncie, o. Krzysztofie i to, co otrzyma\u0142em od Pana Krzysztofa o ks. Stanis\u0142awie w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Jestem przekonany, \u017ce przekazany Panu Krzysztofowi materia\u0142 o moim Wujku zostanie przez Niego w doskona\u0142y spos\u00f3b wykorzystany i z pewno\u015bci\u0105 opracowany lepiej ni\u017c to ja zrobi\u0142em. By\u0107 mo\u017ce natomiast to, co ja stworzy\u0142em komu\u015b r\u00f3wnie\u017c pos\u0142u\u017cy.<\/span><\/span><\/p>\n

k<\/span>s. Zygmunt Gontarz <\/span><\/b><\/span><\/p>\n

Po powrocie z Londynu, gdzie po II Wojnie \u015awiatowej sw\u00f3j Szlak Bojowy zako\u0144czy\u0142a Armia Gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa \u2013 trafia do wsi Przylasek w gminie Le\u015bna, pow. Luba\u0144 \u015al\u0105ski m\u00f3j te\u015b\u0107 Czes\u0142aw \u015awierczak (rocznik 1912). Jego rodzina, jak wtedy wszystkie tu osiedlane, jest skrzywdzona przez wojn\u0119. Z czteroosobowej rodziny pozostaje przy \u017cyciu On i Jego c\u00f3rka Jadwiga, zwana Wisi\u0105 (rocznik 1936). \u017bona mojego te\u015bcia oraz Jego m\u0142odsza c\u00f3rka pozostaj\u0105 na zawsze na \u201enieludzkiej ziemi\u201d. <\/span><\/p>\n

Jest lipiec 1947 roku. Z miejscowo\u015bci, kt\u00f3ra od tej pory stanie si\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia moich te\u015bci\u00f3w ich miejscem pobytu, \u017cycia i pracy, dopiero co zostali wykwaterowani i odes\u0142ani na Zach\u00f3d zamieszkuj\u0105cy do tej pory t\u0119 wie\u015b Niemcy. Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107 wojna dla jednych i drugich sta\u0142a si\u0119 wielk\u0105 gehenn\u0105. Zbli\u017ca\u0142 si\u0119 okres \u017cniw, maszyny rolnicze zosta\u0142y przez Niemc\u00f3w pozostawione. Nie b\u0119d\u0105 one jednak pracowa\u0107 same a m\u00f3j te\u015b\u0107 niewiele m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 z pomoc\u0105 swej 11-letniej c\u00f3rki. Poprzez swoich znajomych poznaje swoj\u0105 drug\u0105 \u017con\u0119 Aniel\u0119 (rocznik 1913) , zamieszka\u0142\u0105 na drugim kra\u0144cu Polski (Medyka). Zawieraj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwo, tu rodzi si\u0119 ich czworo dzieci i od tej pory prowadz\u0105 gospodarstwo rolne. <\/span><\/p>\n

Poza codziennymi potrzebami, dla ludzi wierz\u0105cych w gr\u0119 wchodz\u0105 te\u017c potrzeby duchowe. W tym czasie wszystko jest dopiero w sferze organizacji. Niemieccy ksi\u0119\u017ca przebywaj\u0105 na tym terenie d\u0142u\u017cej ni\u017c ich parafianie, jednak z biegiem czasu zostaj\u0105 oni zast\u0119powani kadr\u0105 polskich ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rych w tym okresie na tym terenie jest niewielu \u2013 st\u0105d te\u017c nie wszystkie dotychczasowe ko\u015bcio\u0142y s\u0142u\u017c\u0105 wiernym tu przyby\u0142ym. Dobrze si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce wie\u015b Przylasek zosta\u0142a (tak jak do tej pory) przydzielona do parafii \u015bw. Antoniego Padewskiego w Grabiszycach, s\u0105siedniej wsi po\u0142o\u017conej kilka kilometr\u00f3w od miejsca zamieszkania te\u015bci\u00f3w. Pracowa\u0142 tam ksi\u0105dz niemiecki a od 1958 r. utworzona zosta\u0142a polska parafia. Do tego ko\u015bcio\u0142a ze swoimi dzie\u0107mi ucz\u0119szczali regularnie moi te\u015bciowie. Nie jestem w stanie wiedzie\u0107, kto pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 proboszcza w okresie 1958 -1965 i nikt z rodziny mi tego nie powie. Szuka\u0107 tej informacji nale\u017ca\u0142oby albo w dokumentach Diecezji Legnickiej albo tam\u017ce w Archidiecezji Wroc\u0142awskiej.<\/span><\/p>\n

W 1965 r. parafi\u0119 w Grabiszycach jako Proboszcz obejmuje ks. Zygmunt Gontarz. <\/span><\/p>\n

Ks. Zygmunt Gontarz urodzi\u0142 si\u0119 17.07.1934 r. w D\u0105br\u00f3wce (obecnie Diecezja \u0141om\u017cy\u0144ska) jako syn Stefana i W\u0142adys\u0142awy z d. Tomczak. Szukaj\u0105c lepszego \u017cycia trafi\u0142 na Dolny \u015al\u0105sk, prawdopodobnie do swoich krewnych, kt\u00f3rzy ju\u017c tutaj przebywali. Tu uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 i wst\u0105pi\u0142 do Wy\u017cszego Seminarium Duchownego we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 i 21. 06. 1959 r. otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Jako wikary pracowa\u0142 w nast\u0119puj\u0105cych parafiach : Le\u015bnej (1959-1962), Siekierczynie (1962-1963), G\u0142ogowie (1963-1964), Strzegomiu (1964), Starej Kamienicy (1964-1965), Grabiszycach (pierwsze probostwo 1965-1974). Od tego pory ju\u017c stale, jako proboszcz w Zar\u0119bie ( 1974-1989) i Kawicach (1989-2009). Od 2009 r. przebywa\u0142 w Domu Ksi\u0119\u017cy Emeryt\u00f3w w Legnicy.<\/span><\/p>\n

Po przedstawieniu kr\u00f3tkiego \u017cyciorysu ks. Zygmunta, wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do roku 1965, kiedy to obejmuje On parafi\u0119 w Grabiszycach. Jest to teren typowo wiejski, parafia niewielka, wszyscy parafianie nap\u0142ywowi i posiadaj\u0105cy tylko to, co pozostawili wysiedleni st\u0105d Niemcy. \u017byje im si\u0119 trudno. Podobnie \u017cyje si\u0119 ksi\u0119dzu w tej parafii. Ks. Zygmunt Gontarz mia\u0142 jednak t\u0119 przewag\u0119 nad innymi ksi\u0119\u017cmi z s\u0105siednich parafii, \u017ce potrafi\u0142 \u017cy\u0107 w spos\u00f3b typowo pustelniczy. Przez ca\u0142e swoje \u201eproboszczowanie\u201d od 1965 r. do czasu przej\u015bcia na emerytur\u0119 tj. do 2009 r. na ka\u017cdej plac\u00f3wce by\u0142 sam. Z tego powodu moja te\u015bciowa, kobieta o \u201ez\u0142otym sercu\u201d zaprasza\u0142a swojego proboszcza na niedzielne obiady. Nie odbywa\u0142o si\u0119 to regularnie, lecz zdarza\u0142o si\u0119 i tym samym ten ksi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 im bli\u017cszy, nie\u00a0<\/span>tylko jako proboszcz. Ju\u017c po odej\u015bciu z Grabiszyc i obj\u0119ciu parafii w Zar\u0119bie zjawia\u0142 si\u0119 w Przylasku na odwiedziny, gdy\u017c by\u0142a to odleg\u0142o\u015b\u0107 kilku kilometr\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

22.07.1973 r. Rodzina \u015awierczak\u00f3w. Trzeci z lewej m\u00f3j te\u015b\u0107, za nim ks. Zygmunt, te\u015bciowa a druga z prawej moja przysz\u0142a \u017cona.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Jego pobyt na ka\u017cdej parafii pozostawia\u0142 trwa\u0142y \u015blad. Na pierwszej plac\u00f3wce uporz\u0105dkowa\u0142 obej\u015bcie ko\u015bcio\u0142a, w Zar\u0119bie w ci\u0105gu niespe\u0142na 4 lat wybudowa\u0142 now\u0105 plebani\u0119 (1977).<\/span><\/p>\n

Jest 17 pa\u017adziernika 1981 r. Najm\u0142odsze dziecko Anieli i Czes\u0142awa \u015awierczak\u00f3w, ju\u017c w tym czasie doros\u0142e staje si\u0119 moj\u0105 \u017con\u0105. Te\u015bci\u00f3w za ich \u017cycia, ze wzgl\u0119du na odleg\u0142o\u015b\u0107 i brak samochodu odwiedzili\u015bmy tylko kilka razy. Oboje zmarli w 1984 r. w lutym i marcu. Jednak w ci\u0105gu tych 3 lat nazwisko ks. Zygmunta przewija\u0142o si\u0119 stale podczas rodzinnych rozm\u00f3w. Postanowili\u015bmy z \u017con\u0105 odwiedzi\u0107 Go w Zar\u0119bie, gdy\u017c dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o zbudowanej tam przez Niego nowej plebanii. Wizyta, cho\u0107 kr\u00f3tka pokaza\u0142a jak mi\u0142ym, inteligentnym i dobrym cz\u0142owiekiem jest ksi\u0105dz Zygmunt a ponadto udowodni\u0142a jakim jest wytrawnym organizatorem prac budowlanych.<\/span><\/p>\n

Ta opinia towarzyszy\u0142a nam ju\u017c stale \u2013 st\u0105d utrzymywali\u015bmy z Nim kontakt listowny, potem telefoniczny a podczas naszego pobytu na grobach te\u015bci\u00f3w w Plater\u00f3wce, w drodze powrotnej starali\u015bmy si\u0119 odwiedza\u0107 Go na kolejnej parafii w Kawicach, gdzie od 1989 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 proboszcza. Kawice by\u0142y jednak parafi\u0105 bardzo podobn\u0105 do dotychczasowych. Zlikwidowane Pa\u0144stwowe Gospodarstwa Rolne a z tego powodu zubo\u017cenie spo\u0142ecze\u0144stwa powodowa\u0142y, \u017ce us\u0142yszeli\u015bmy kiedy\u015b od Niego, \u017ce mieszka\u0144cy Kawic po\u017cyczaj\u0105 od Niego pieni\u0105dze. Oczywi\u015bcie nigdy ich nie oddali. Proboszcz jednak po\u017cycza\u0142, bo reagowa\u0142 na bied\u0119 i bezrobocie. Ksi\u0105dz Zygmunt by\u0142 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry rzetelnie potrafi\u0142 ocenia\u0107 sytuacj\u0119 i bez obaw o niej m\u00f3wi\u0107. Jako jedyny ksi\u0105dz, kt\u00f3rego w \u017cyciu s\u0142ucha\u0142em dobrze si\u0119 wypowiada\u0142 o ustroju Polski Ludowej, gdy\u017c ona pozwala\u0142a wielu ludziom zdoby\u0107 wykszta\u0142cenie, prac\u0119 i \u017cy\u0107 na wy\u017cszym poziomie ni\u017c dotychczas. Niewielu mog\u0142o tego s\u0142ucha\u0107. Podobno takie Jego zachowanie sprawi\u0142o, \u017ce przeniesiono Go do Kawic a wi\u0119c kompletnie na peryferie Diecezji Legnickiej. Tutaj mia\u0142 do dyspozycji mocno rozrzucon\u0105 parafi\u0119. Obs\u0142ugiwa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w Kawicach oraz filie w D\u0105biu i <\/span><\/p>\n

Rogowie. Kiedy\u015b stwierdzi\u0142, \u017ce wi\u0119cej wydaje w niedziel\u0119 na paliwo, ni\u017c zbiera na tac\u0119. W tym przypadku z pomoc\u0105 przychodzili Mu Jego koledzy – ksi\u0119\u017ca z Niemiec. Od nich otrzymywa\u0142 intencje mszalne i realizowa\u0142 swoje pos\u0142annictwo.<\/span><\/p>\n

Du\u017ce odleg\u0142o\u015bci w dotarciu do poszczeg\u00f3lnych parafian oraz ich pro\u015bby spowodowa\u0142y, \u017ce tu\u017c przed emerytur\u0105 podj\u0105\u0142 si\u0119 budowy ko\u015bcio\u0142a w Rogowie. Wielokrotnie odwiedzali\u015bmy podczas pobytu w Kawicach t\u0119 budow\u0119. Nie wiem, jak On to robi\u0142 \u2013 lecz ta budowa sz\u0142a w tempie bardzo szybkim. Uko\u0144czona zosta\u0142a w 2009 r. i wtedy na Jego osobiste zaproszenie uczestniczyli\u015bmy w po\u015bwi\u0119ceniu tego ko\u015bcio\u0142a. Konsekracji dokona\u0142 \u00f3wczesny biskup ordynariusz Diecezji Legnickiej – Stefan Cichy. Na zawsze pozostanie w tyle nawy g\u0142\u00f3wnej tablica pami\u0105tkowa potwierdzaj\u0105ca, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowano za czas\u00f3w, gdy proboszczem by\u0142 ks. Zygmunt Gontarz. T\u0105 tablic\u0105 bardzo si\u0119 cieszy\u0142 i dumnie o niej wielokrotnie wspomina\u0142. <\/span><\/p>\n

W 2009 roku ks. Zygmunt Gontarz liczy\u0142 sobie 75 lat, chocia\u017c Jego kondycja, dobry nastr\u00f3j i inne czynniki absolutnie na to nie wskazywa\u0142y. Ju\u017c b\u0119d\u0105c w Domu Ksi\u0119\u017cy Emeryt\u00f3w w Legnicy, gdzie dwukrotnie Go odwiedzili\u015bmy wspomina\u0142, \u017ce liczy\u0142 na to, \u017ce biskup za t\u0119 zrealizowan\u0105 w ca\u0142o\u015bci budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a pozwoli Mu jeszcze kilka lat popracowa\u0107 w parafii, by odzyska\u0142 w\u0142asne \u015brodki pieni\u0119\u017cne, kt\u00f3re w\u0142o\u017cy\u0142 w budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Niestety sta\u0142o si\u0119 inaczej. Kilka miesi\u0119cy po konsekracji ko\u015bcio\u0142a w Rogowie parafi\u0119 w Kawicach obj\u0105\u0142 nowy proboszcz, natomiast ks. Zygmunt trafi\u0142 do Domu Emeryt\u00f3w. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

2.11.2009 r. Ostatni pobyt na probostwie w Kawicach. Na zdj\u0119ciu ks. Zygmunt i autor wspomnie\u0144.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Ostatni kontakt z ks. Zygmuntem Gontarzem mieli\u015bmy podczas odwiedzin we wrze\u015bniu 2018 roku mojej ciotecznej siostry, kt\u00f3ra jako zakonnica (karmelitanka) pracowa\u0142a w s\u0105siedztwie Domu Ksi\u0119\u017cy Emeryt\u00f3w w Legnicy. Nic nie wskazywa\u0142o na to, \u017ce ks. Zygmunt jest chory, czy cokolwiek mu dolega. Jak zawsze u\u015bmiechni\u0119ty, \u017cartuj\u0105cy i ciekawy, co nowego u nas. Niepok\u00f3j wprowadzi\u0142 w nas brak \u017cycze\u0144 z okazji \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia 2020 r. Telefonowa\u0142em do Niego, lecz telefon nie odpowiada\u0142. Skontaktowa\u0142em si\u0119 wi\u0119c z moj\u0105 krewn\u0105 i od niej otrzyma\u0142em informacj\u0119 o tym, \u017ce zmar\u0142 na Covid-19 w dniu 26.10.2020 r. i zosta\u0142 pochowany w swojej rodzinnej miejscowo\u015bci. <\/span><\/p>\n

Niema Go wi\u0119c od tej pory w\u015br\u00f3d \u017cywych. Nie reprezentuje swoj\u0105 osob\u0105 ludzi dobrych, spokojnych, uczciwych i bardzo \u017cyczliwych innym. Nie ukrywam, \u017ce nie potrafi\u0119 o Nim nie my\u015ble\u0107. Wspominam pierwsze spotkanie w Zar\u0119bie, kilka spotka\u0144 w Kawicach, uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia ko\u015bcio\u0142a w Rogowie, dwa bardzo mi\u0142e spotkania w Legnicy a tak\u017ce jednodniowy pobyt w naszym mieszkaniu w Gliwicach. Zawsze mieli\u015bmy sobie co\u015b do powiedzenia, chocia\u017c nie nale\u017ca\u0142 On do wyj\u0105tkowo rozmownych. Jeszcze przy ostatnim spotkaniu pokazywa\u0142 sw\u00f3j samoch\u00f3d i twierdzi\u0142, \u017ce jeszcze sporo pomaga w okolicznych parafiach a by\u0142 przecie\u017c po osiemdziesi\u0105tce. Wspominam te\u017c bardzo mi\u0142o nasz wsp\u00f3lny, chocia\u017c kr\u00f3tki wypad do Karpacza przez Jawor i Jeleni\u0105 G\u00f3r\u0119. Przypominam sobie Jego opowiadania o latach m\u0142odo\u015bci i trudno\u015bciach w Jego rodzinie. Jednym s\u0142owem wspominam cz\u0142owieka sobie bardzo bliskiego i \u017cyczliwego r\u00f3wnie\u017c tej mojej gliwickiej rodzinie.<\/span><\/p>\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce zar\u00f3wno za sw\u00f3j kap\u0142a\u0144ski trud zwi\u0105zany z pos\u0142ug\u0105 kap\u0142a\u0144sk\u0105 a tak\u017ce wszystkie obiekty, kt\u00f3re przysz\u0142o Mu w tym okresie budowa\u0107 otrzyma\u0142 nagrod\u0119 od Pana.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Miejsce poch\u00f3wku ks. Zygmunta, zdj\u0119cie ze stycznia 2023 roku.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

o. Krzysztof <\/b>J\u00f3zef <\/b>Kotnis <\/b> <\/b>1.11.191<\/b>9<\/b> -29.04.1997<\/b><\/span><\/p>\n

o. Krzysztof J\u00f3zef Kotnis to pierwszy z syn\u00f3w moich dziadk\u00f3w J\u00f3zefa i Teofili Kotnis. Od najm\u0142odszych lat wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem. Babcia wszystkie dzieci bardzo wcze\u015bnie zaprowadza\u0142a do ko\u015bcio\u0142a. Tam p\u00f3\u017aniejszy o. Krzysztof zainteresowa\u0142 si\u0119 rozdzielaniem Komunii \u015aw. Oznajmi\u0142 wtedy swojej mamie, \u017ce gdy doro\u015bnie to On jej da komuni\u0119. I tak si\u0119 sta\u0142o. Cz\u0142owiek wszechstronnie uzdolniony trafia po uko\u0144czeniu 6 klas szko\u0142y podstawowej do gimnazjum a nast\u0119pnie pauli\u0144skiego liceum , po czym tam podejmuje studia w seminarium pauli\u0144skim na Ska\u0142ce w Krakowie. Ko\u0144czy je w 1947 r. zostaj\u0105c ksi\u0119dzem a przy okazji broni pracy magisterskiej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Droga Jego kap\u0142a\u0144skiej pos\u0142ugi jest w miar\u0119 dok\u0142adnie opisana przez paulin\u00f3w i dost\u0119pna w Google. Odsy\u0142am tam zainteresowanych. Ja skupi\u0119 si\u0119 na sprawach, o kt\u00f3rych tylko niewielu wiedzia\u0142o a obecnie po 28 latach od Jego zgonu z pewno\u015bci\u0105 ju\u017c niewielu lub nikt nie pami\u0119ta. Poniewa\u017c moja babcia o swoim synu wiedzia\u0142a wszystko, us\u0142ysza\u0142em kiedy\u015b od niej, \u017ce wujek Krzysztof po prymicjach prosi\u0142 swoich prze\u0142o\u017conych, by powierzali mu do realizacji dwie rzeczy : kaznodziejstwo i konfesjona\u0142, co nast\u0105pi\u0142o. Pe\u0142ni\u0142 ponadto r\u00f3\u017cnorakie funkcje w Zakonie m.in. Rektora seminarium pauli\u0144skiego, Ojca Duchownego dla m\u0142odych seminarzyst\u00f3w i wiele innych zada\u0144. Rekolekcje i misje a tak\u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju nowenny do MB Cz\u0119stochowskiej to by\u0142o to, co robi\u0142 najcz\u0119\u015bciej. Do dzisiaj sprawowana jest w ka\u017cd\u0105 pierwsz\u0105 sobot\u0119 miesi\u0105ca w warszawskim klasztorze nowenna wynagradzaj\u0105ca do Matki Bo\u017cej Cz\u0119stochowskiej, kt\u00f3rej by\u0142 inicjatorem. Wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eNiepokalane Serce Maryi \u2013 Pierwsze soboty miesi\u0105ca\u201d gdzie zebra\u0142 wszystko to, co by\u0142o wyg\u0142oszone podczas Nowenn. .Konfesjona\u0142 przy tych nabo\u017ce\u0144stwach by\u0142 wszechobecny. Trudno powiedzie\u0107, co by\u0142o powodem takiego zainteresowania t\u0142um\u00f3w, \u017ce g\u0142\u00f3wnie w Krakowie i Warszawie stale do Jego konfesjona\u0142u w pierwsze soboty miesi\u0105ca (i nie tylko) ustawia\u0142y si\u0119 t\u0142umy penitent\u00f3w, co powodowa\u0142o, \u017ce w dniu pogrzebu w Ko\u015bciele Ducha \u015aw. w Warszawie by\u0142y t\u0142umy \u017cegnaj\u0105cych Go a Jego trumna traktowana by\u0142a jak \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 poprzez pocieranie o ni\u0105 krzy\u017cyk\u00f3w i r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w, natomiast konfesjona\u0142 w kt\u00f3rym spowiada\u0142 ton\u0105\u0142 w bia\u0142ych liliach. Do dzisiaj pami\u0119tam te\u017c panie odwiedzaj\u0105ce moj\u0105 babci\u0119, kt\u00f3re jecha\u0142y z Krakowa na wie\u015b tylko po to, by pozna\u0107 mam\u0119 o. Krzysztofa. Po Jego pogrzebie zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do mojej \u017cony pani z \u017byrardowa prosz\u0105c o jakie\u015b zdj\u0119cie o. Krzysztofa, gdy\u017c jak oznajmi\u0142a przez 30 lat by\u0142 jej duchowym przewodnikiem. Mia\u0142em z tym spory problem, bo nam\u00f3wi\u0107 mojego wujka do zdj\u0119cia. To by\u0142 ogromny zabieg. Ja mam z Nim tylko jedno zdj\u0119cie z okazji mojej I Komunii \u015bw. na kt\u00f3rej by\u0142 obecny. By\u0142 to 23 czerwiec 1963 roku. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

o. Krzysztof Kotnis, Micha\u0142 Kotnis, ks. Bronis\u0142aw Rajchel- Proboszcz Parafii Chlina I Komunia \u015bw. 22.06.1963 r.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

W trzy lata p\u00f3\u017aniej narazi\u0142 si\u0119 przez g\u0142oszenie na kazaniach \u201e\u017ce aborcja jest zbrodni\u0105\u201d \u00f3wczesnym w\u0142azom pa\u0144stwowym i jako jedyny do tej pory ksi\u0105dz za to trafi\u0142 na 3 lata do mokotowskiego wi\u0119zienia. Gdyby nie pomoc Jego m\u0142odszego brata Grzegorza z pewno\u015bci\u0105 te trzy lata by odsiedzia\u0142. Grzegorz znalaz\u0142 szybkie doj\u015bcie do mec. W\u0142adys\u0142awa Si\u0142y-Nowickiego a ten potrafi\u0142 udowodni\u0107 przy apelacji niewinno\u015b\u0107 Krzysztofa. Odsiedzia\u0142 p\u00f3\u0142 roku. Co by\u0142o w Jego zachowaniu takiego, \u017ce przyje\u017cd\u017caj\u0105c w odwiedziny do rodziny zawsze przychodzi\u0142 do naszego domu kto\u015b, kto prosi\u0142 o odprawienie przez Niego Mszy \u015bw. na Jasnej G\u00f3rze. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 podawanych w jego kazaniach przyk\u0142ad\u00f3w powodowa\u0142a, \u017ce by\u0142 ch\u0119tnie s\u0142uchany i zawsze wyczekiwany. Ostatni raz spotka\u0142em si\u0119 z Nim w Warszawie, na dwa tygodnie przed Jego \u015bmierci\u0105. Ca\u0142e \u017cycie pracowa\u0142 ponad si\u0142y. By\u0142 Przewodnikiem jednej z Grup Warszawskich, co roku udaj\u0105cych si\u0119 pieszo na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119. Przemierza\u0142 t\u0119 tras\u0119 23 razy. Nie mia\u0142 nigdy urlopu, a gdy go dostawa\u0142 przyje\u017cd\u017ca\u0142 pomaga\u0107 w miejscowej parafii \u2013 st\u0105d najbli\u017csi niewiele Go mieli dla siebie. Mnie i moj\u0105 rodzin\u0119 w Gliwicach odwiedzi\u0142 tylko jeden raz. Twierdzi\u0142, \u017ce si\u0119 \u017ale czuje na \u015al\u0105sku, chocia\u017c Jasna G\u00f3ra zawsze nale\u017ca\u0142a do wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego. Po raz pierwszy przy ostatnim spotkaniu z Nim us\u0142ysza\u0142em, i\u017c \u017ca\u0142uje, \u017ce nie dba\u0142 o swoje zdrowie i nie odwiedza\u0142 lekarzy bo by\u0107 mo\u017ce jeszcze cho\u0107 troch\u0119 by po\u017cy\u0142. W tym momencie by\u0142o ju\u017c jednak za p\u00f3\u017ano na jakichkolwiek lekarzy. Zmar\u0142 w Warszawie na raka trzustki i tam w grobowcu pauli\u0144skim na cmentarzu przy ko\u015bciele \u015aw. Katarzyny ( w bliskim s\u0105siedztwie \u015awi\u0105tyni Opatrzno\u015bci Bo\u017cej ) zosta\u0142 pochowany. Ilekro\u0107 jestem przy Jego grobie \u2013 stale pali si\u0119 tam znicz.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kurpie w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Wprowadzenie<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Od \u015bmierci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego min\u0119\u0142o ponad 25 lat. Kap\u0142an pochodzi\u0142 z Kurpiowszczyzny, z tego faktu by\u0142 bardzo dumny. Tu si\u0119 urodzi\u0142, wychowa\u0142, zmar\u0142 i spoczywa. Kocha\u0142 Kurpie i interesowa\u0142 si\u0119 nimi. Jednym z jego \u201eorder\u00f3w\u201d by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 do kurpiowskiej ziemi i ludzi na niej \u017cyj\u0105cych. Zaszczepi\u0142a w Nim j\u0105 Jego matka Anna Kobus \u2013 kurpiowska ch\u0142opka. Jak dotychczas nie dokonano szerszej analizy jego spu\u015bcizny pod k\u0105tem miejsca jakie zajmowali Kurpie w jego \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci. Zasadnicza cze\u015b\u0107 spu\u015bcizny ksi\u0119dza zosta\u0142a zdigitalizowana i znajduje si\u0119 w zasobach Archiwum Archidiecezji Warszawskiej. Niniejsza praca jest pr\u00f3b\u0105 ukazania Kurpi\u00f3w w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci tego syna tej kurpiowskiej ziemi. <\/span><\/span><\/p>\n

Kilka s\u0142\u00f3w z biografii<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999) w kap\u0142a\u0144stwie prze\u017cy\u0142 73 lata. Jego \u017cycie przebiega\u0142o w bardzo ciekawych czasach. Bra\u0142 czynny udzia\u0142 w I i II wojnie \u015bwiatowej, w wojnie polsko – bolszewickiej, by\u0142 represjonowany przez sanacyjnych urz\u0119dnik\u00f3w w II RP i komunist\u00f3w. W czasie swej ziemskiej pielgrzymki walczy\u0142 z Sowietami, Niemcami, komunistami. Walczy\u0142 jako \u017co\u0142nierz, sanitariusz, kapelan, obro\u0144ca \u017cycia nienarodzonych. Przeciwnik obozu sanacyjnego, zwolennik obozu narodowego, harcerz, prefekt – katecheta w szko\u0142ach warszawskich, odznaczony wieloma medalami, pod koniec \u017cycia awansowany do stopnia pu\u0142kownika Armii Krajowej. Cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem prymas\u00f3w: Wyszy\u0144skiego i Glempa, by\u0142 obro\u0144c\u0105 Tradycji katolickiej i krytykiem zmian posoborowych. Prostolinijny cz\u0142owiek czynu, lubi\u0105cy ludzi konkretnych. Pi\u0119knie m\u00f3wi\u0142 polszczyzn\u0105, dobrze w\u0142ada\u0142 grek\u0105 i \u0142acin\u0105. Pisarz, dramaturg, wydawca, w tw\u00f3rczo\u015bci pisarskiej u\u017cywa\u0142 kilkunastu pseudonim\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0\u201eHistori\u0105 \u017cycia ksi\u0119dza pra\u0142ata Stanis\u0142awa Tworkowskiego mo\u017cna obdzieli\u0107 biografie kilku postaci, a i tak ka\u017cda z nich stanowi\u0142aby fascynuj\u0105cy temat dla pisarzy i filmowc\u00f3w. Oddany s\u0142u\u017cbie Bo\u017cej kap\u0142an i katecheta przez niemal p\u00f3\u0142 wieku zmaga\u0142 si\u0119 z komunistycznym ateizmem, walcz\u0105c o prawo do \u017cycia dzieci pocz\u0119tych i broni\u0105c Ko\u015bcio\u0142a oraz wiernych przed bezduszno\u015bci\u0105 PRL-owskich urz\u0119dnik\u00f3w. Wielki patriota, s\u0142u\u017cy\u0142 Ojczy\u017anie jako \u017co\u0142nierz i kapelan wojskowy, za swoje zas\u0142ugi zosta\u0142 mianowany pu\u0142kownikiem i odznaczany najwy\u017cszymi orderami za dzielno\u015b\u0107. Czynny politycznie jako dzia\u0142acz Stronnictwa Narodowego, dzi\u0119ki niepospolitemu talentowi literackiemu znany by\u0142 jako pisarz. Wielki przyjaciel m\u0142odzie\u017cy, harcerz, mimo podesz\u0142ego wieku zawsze znajdowa\u0142 czas na spotkania z m\u0142odymi, z kt\u00f3rymi umia\u0142 znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny j\u0119zyk. Niezwykle skromny i cichy cz\u0142owiek o wielkim sercu<\/i>\u201d1<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n

Kurpiowszczyzna w \u017cyciu kap\u0142ana<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Pomimo, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 swego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 poza Kurpiami to Kurpie zawsze nosi\u0142 w swym sercu. Ch\u0119tnie wraca\u0142 w rodzinne strony. Kap\u0142an m\u00f3wi\u0142: \u201e<\/span>Chc\u0119 by\u0107 w\u015br\u00f3d swoich \u2013 na wieki, Tu \u2013 na cmentarzu w Kadzidle spoczywaj\u0105: moja matka, ojciec, moje siostry i bracia. I chc\u0119 by\u0107 z nimi\u201d2<\/sup><\/a><\/i><\/span>. <\/span>Wyrazem mi\u0142o\u015bci do kurpiowskiej ziemi by\u0142o jego pragnienie, aby reszt\u0119 swych dni sp\u0119dzi\u0107 w rodzinnych stronach, tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. <\/span>O<\/span>statni etap swej ziemskiej w\u0119dr\u00f3wki, otoczony rodzinn\u0105 opiek\u0105, sp\u0119dzi\u0142 w D\u0105br\u00f3wce u swego bratanka Stanis\u0142awa3<\/sup><\/a>. <\/span>W D\u0105br\u00f3wce sp\u0119dzi\u0142 te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 swego dzieci\u0144stwa. <\/span>S<\/span>pocz\u0105\u0142 w rodzinnym grobie na kadzidla\u0144skim cmentarzu w niedziel\u0119 9 marca 1999 roku.<\/span> Podczas ceremonii pogrzebowej na kurpiowskie lasy, pola i \u0142\u0105ki pop\u0142yn\u0105\u0142 spontanicznie zaintonowany \u201eMazurek D\u0105browskiego\u201d i ulubiona pie\u015b\u0144 zmar\u0142ego \u201e\u201dB\u0142\u0119kitne rozwi\u0144my sztandary \u201d4<\/sup><\/a>. Zmar\u0142 7 marca 1999 roku u swego bratanka w obecno\u015bci swego wikarego ks. pra\u0142ata Walentego Kr\u00f3laka \u2013 wykonawcy testamentu ks. Tworkowskiego5<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0O umi\u0142owaniu ojczystych stron kap\u0142an tak pisa\u0142: <\/span>\u201e\u2026Mi\u0142o\u015b\u0107 rodzinnego gniazda, polskiej roli i ca\u0142ej przyrody odziedziczy\u0142em po matce\u2026Na og\u00f3\u0142 duszpasterzuj\u0119 w mie\u015bcie, kiedy je opuszczam nie mog\u0119 napatrze\u0107 si\u0119, nacieszy\u0107 widokiem p\u00f3l, \u0142\u0105k, bor\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do mnie. Wszystko jest moim odwiecznym ukochanym. Z\u0142\u0105czone w sercu, p\u0142ynie w mej krwi jak fale Narwi, Szkwy, Rozogi, Omulwi, Wis\u0142y. Raduje oczy b\u0142\u0119kitem morza, zachwyca urod\u0105 zb\u00f3\u017c i ka\u017ce wielbi\u0107 Boskiego gospodarza, kt\u00f3ry sw\u0105 maj\u0119tno\u015b\u0107 odda\u0142 nam w dzier\u017caw\u0119. \u017bal mi b\u0119dzie z ni\u0105 si\u0119 rozstawa\u0107. Wprawdzie prefacja, m\u00f3wi\u0105c o smutnej konieczno\u015bci \u015bmierci, pociesza \u201eprzygotowanym w niebie mieszkaniem\u201d, my\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce mo\u017ce Ojciec Niebieski do\u0142\u0105czy do tego \u201emieszkania\u201d ma\u0142y ogr\u00f3dek, taki jak mia\u0142a moja matka, przecie\u017c b\u0119d\u0119 z ni\u0105 razem.\u00a0 W ogr\u00f3dku b\u0119dzie kilka sosen kurpiowskich\u2026\u201d6<\/sup><\/a><\/i><\/span>. Piel\u0119gnowa\u0142 kult matki, mawiaj\u0105c, i\u017c urod\u0119 odziedziczy\u0142 po niej, a charakter po ojcu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Podczas zamachu majowego nowo wy\u015bwi\u0119cony m\u0142ody kap\u0142an Tworkowski przebywa\u0142 w Warszawie i z bliska obserwowa\u0142 tragedi\u0119 \u017co\u0142nierzy zmuszonych do uczestnictwa w bratob\u00f3jczych walkach. By\u0142o to kolejne traumatyczne do\u015bwiadczenie w jego \u017cyciu. Sta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas zdecydowanym przeciwnikiem rz\u0105d\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i obozu sanacyjnego. By\u0142 niezwykle czynnym dzia\u0142aczem politycznym i spo\u0142ecznym. Zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ideowo i politycznie z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, obozem programowo zwalczaj\u0105cym sanacj\u0119. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego obowi\u0105zkiem jako kap\u0142ana i patrioty jest walka o wielk\u0105 i katolick\u0105 Polsk\u0119, kraj nowoczesny, ale zarazem wierny Chrystusowi – a w\u0142a\u015bnie te idea\u0142y wypisali na swoich sztandarach narodowcy. Nale\u017ca\u0142 do Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego. W latach 30. publikowa\u0142 na \u0142amach czasopism narodowych – „Warszawskiego Dziennika Narodowego” i „My\u015bli Narodowej”. Nale\u017ca\u0142 tak\u017ce do skupiaj\u0105cego weteran\u00f3w Stowarzyszenia Dowborczyk\u00f3w „Ku chwale Ojczyzny” oraz do Komitetu Historycznego I Polskiego Korpusu. By\u0142 jednym z kapelan\u00f3w Stowarzyszenia Katolickiej M\u0142odzie\u017cy M\u0119skiej i \u017be\u0144skiej. Z racji swej narodowej dzia\u0142alno\u015bci przybywa\u0142 w rodzinne strony na r\u00f3\u017cnego rodzaju uroczysto\u015bci. Jedn\u0105 z nich by\u0142a uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia w wr\u0119czenia proporca stronnictwa Narodowego obwodowi w D\u0105br\u00f3wce i P\u0142oszycach. Ostro\u0142\u0119ki7<\/sup><\/a>. Pok\u0142osiem tej uroczysto\u015bci by\u0142 m.in. proces przed s\u0105dem w Ostro\u0142\u0119ce zarzucaj\u0105cy uczestnikom tej uroczysto\u015bci obraz\u0119 rz\u0105du. Po\u015br\u00f3d oskar\u017conych by\u0142 dr J\u00f3zef Psarski8<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n

Udzia\u0142 ks. Tworkowskiego w ostatniej drodze Romana Dmowskiego z Drozdowa do Warszawy \u015bwiadczy nie tylko o ich przyja\u017ani, ale o wielkim szacunku kap\u0142ana do tego m\u0119\u017ca stanu. Roman Dmowski zmar\u0142 o godz. 1 w nocy 02.01.1939 r. w Drozdowie pod \u0141om\u017c\u0105. W dow\u00f3d uznania i wdzi\u0119czno\u015bci, Kurpi\u00f3w nie zabrak\u0142o na ca\u0142ej drodze pogrzebowej tego m\u0119\u017ca stanu. Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski odprawia\u0142 modlitwy \u017ca\u0142obne na stacji w Ostro\u0142\u0119ce. Ka\u017cdy chcia\u0142 by\u0107 blisko wagonu doczepionego do poci\u0105gu, gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 metalowa trumna z cia\u0142em Romana Dmowskiego. Ludzie kl\u0119kali, odmawiali pacierze, kiedy do stacji zbli\u017ca\u0142 si\u0119 poci\u0105g. Ca\u0142owali brzegi sztandaru, kt\u00f3rym okryta by\u0142a trumna zmar\u0142ego9<\/sup><\/a>. Ho\u0142d ojcowi Niepodleg\u0142ej oddawa\u0142a ca\u0142a Polska. Podobnie by\u0142o i w Kadzidle, gdzie odby\u0142o si\u0119 uroczyste nabo\u017ce\u0144stwo \u017ca\u0142obne10<\/sup><\/a>. Uczestniczy\u0142y w nim wszystkie 11 k\u00f3\u0142 Stronnictwa Narodowego dzia\u0142aj\u0105ce na terenie parafii Kadzid\u0142o. W dzie\u0144 poprzedzaj\u0105cy uroczysto\u015bci pogrzebowe, tu ks. Stanis\u0142aw Tworkowski g\u0142osi\u0142 stosowne kazanie.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kap\u0142an Stanis\u0142aw Tworkowski prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 i pisarsk\u0105. Walczy\u0142 o dusze narodu polskiego i krzewi\u0142 kultur\u0119 kurpiowsk\u0105. Pisa\u0142 du\u017co o Kurpiach krzewi\u0105c kultur\u0119 kurpiowsk\u0105 i s\u0142awi\u0142 kurpiowskie strony. Na \u0142amach \u201eRycerza Niepokalanej\u201d tak pisa\u0142 o przysz\u0142o\u015bci Kurpi\u00f3w: <\/span><\/span>A jakie b\u0119dzie jej jutro… \u2014 S\u0105dzimy, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 tego sympatycznego ludu mie\u015bci si\u0119 w urzeczywistnieniu has\u0142a wypisanego na frontonie przepi\u0119knej kadzidle\u0144skiej \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3r\u0105 s\u0142usznie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ebazylik\u0105” kurpiowsk\u0105. Pod olbrzymi\u0105, umieszczon\u0105 na szczycie ko\u015bcio\u0142a br\u0105zow\u0105 postaci\u0105 Chrystusa, kt\u00f3ry w jednej r\u0119ce trzyma krzy\u017c a drug\u0105 b\u0142ogos\u0142awi \u015bwiatu, widniej\u0105 s\u0142owa. Sursum Corda \u2014 W g\u00f3r\u0119 Serca11<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/em> Jako redaktor i wydawca \u201eK\u00f3\u0142ka R\u00f3\u017ca\u0144cowego\u201d na jego \u0142amach publikowa\u0142 wiele gadek kurpiowskich. W autobiograficznej ksi\u0105\u017cce \u201eKrzy\u017c Dowbora\u201d zamie\u015bci\u0142 wspania\u0142e opowie\u015bci po\u015bwi\u0119cone ziemi i ludowi kurpiowskiemu: \u201ePie\u015b\u0144 o matce\u201d oraz \u201eRelikwiarz Ostro\u0142\u0119cki\u201d. W ksi\u0105\u017cce \u201ePodniebny lot\u201d ukaza\u0142 losy bohatera \/pilota\/ pochodz\u0105cego z powiatu ostro\u0142\u0119ckiego, propaguj\u0105c tym samym region kurpiowski. Spisa\u0142 te\u017c kurpiowskie pie\u015bni weselne z wskazaniem na okre\u015blone obrz\u0119dy podczas tej uroczysto\u015bci, co dowodzi dobrej ich znajomo\u015bci. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Opublikowa\u0142 klika sztuk scenicznych m.in. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142o \u017cycia\u201d \/sceny spod Myszy\u0144ca\/ Zebra\u0142 i przygotowa\u0142 do opublikowania du\u017cy zbi\u00f3r gadek kurpiowskich, w\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142y si\u0119: \u201e Jak Maryna do nieba \u017cywcem jecha\u0142a\u201d, \u201eTeosi\u00f3w pacierz\u201d, Jak \u0141olsyniaki za Zielganoc do ko\u015bcio\u0142a \u015bli\u201d, \u201eO swanconku i Ceberkowej Rozynie.,\u00a0O cyganie i Sia\u0142ajowych og\u00f3rkach., Jek umarlak \u017cywego z\u0142apsiu\u0142\u201d, \u201e\u015awi\u0119ta noc\u201d12<\/sup><\/a>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Jak wspomina ks. Walenty Karolak, kap\u0142an Tworkowski by\u0142 \u015bwietnym znawc\u0105 gwary kurpiowskiej13<\/sup><\/a>. Umia\u0142 nie tylko m\u00f3wi\u0107 ale i pisa\u0107 w kurpiowskiej gwarze. Miros\u0142aw Grzyb w swej pracy przytacza fragment listu kap\u0142ananapisanego w gwarze kurpiowskiej do dr Stanis\u0142awa Pajki \u2013 rodaka z Dylewa14<\/sup><\/a>. Utrwala\u0142 i rozpowszechnia\u0142 rodzinn\u0105 kultur\u0105, tam gdzie przysz\u0142o mu pos\u0142ugiwa\u0107. Uczy\u0142 nawet gwary kurpiowskiej b\u0142. ks. kard. Stefana Wyszy\u0144skiego. Podczas swej wizyty w Kadzidle w roku 1977, ksi\u0105dz kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski, pami\u0119taj\u0105c o kurpiowskich korzeniach ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego tak powiedzia\u0142: <\/span>\u201e<\/b><\/i><\/span>\u2026tak blisko stolicy duszpasterzuje Wasz rodak, ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Tworkowski, kt\u00f3rego podobno nazywacie Cw\u00f3rkowski, i kt\u00f3ry mnie poucza\u0142 o zwyczajach, o opowie\u015bciach, o tradycjach ludu kurpiowskiego, kt\u00f3re starannie zbiera\u0142 i w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci drukiem og\u0142asza\u0142\u2026\u201d15<\/sup><\/a>. <\/i><\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

W Archiwum Archidiecezji Warszawskiej znajduj\u0105 si\u0119 zdigitalizowane materia\u0142y dotycz\u0105ce ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego ukazuj\u0105ce jego silne powi\u0105zanie z Kurpiowszczyzn\u0105. Zamieszczone tam fotografie potwierdzaj\u0105 pobyty ksi\u0119dza na Kurpiach, w rodzinnych stronach, w Kadzidle, s\u0105 to np. zdj\u0119cia ko\u015bcio\u0142a w Kadzidle, kurpianek w ludowych od\u015bwi\u0119tnych strojach. Materia\u0142y te zawieraj\u0105 te\u017c wycinanki kurpiowskie, w tym charakterystyczn\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 Matk\u0119 Bosk\u0105, wycinki prasowe opisuj\u0105ce wydarzenia na Kurpiach np. o 25-leciu Sp\u00f3\u0142dzielni \u201eKurpianka\u201d w Kadzidle, teksty o \u017cyciu i zwyczajach kurpiowskich, teksty o kurpiowskim z\u0142ocie-bursztynie, jest korespondencja z dr. Stanis\u0142awem Pajk\u0105 z Dylewa czy Zwi\u0105zkiem Kurpi\u00f3w i Ostro\u0142\u0119ckim Towarzystwem Naukowym im. Adama Ch\u0119tnika. Znajduj\u0105ca si\u0119 w tym zbiorze pro\u015bba o napisanie swego biogramu do publikacji \u201eZas\u0142u\u017ceni dla ziemi kurpiowskiej\u201d, dowodzi i\u017c wydawnictwa Kurpie doceniali osob\u0119 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ksi\u0119dza, jego du\u017c\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pisarsk\u0105 o Kurpiach. Zbi\u00f3r archiwalnych materia\u0142\u00f3w zawiera tak\u017ce po\u015bwiadczenia rodzinnych i s\u0142u\u017cbowych zwi\u0105zk\u00f3w kap\u0142ana z regionem kurpiowskim. Znamienne s\u0105 tam materia\u0142y dotycz\u0105ce udzia\u0142u ks. Tworkowskiego w powstaniu parafii Wach ko\u0142o Kadzid\u0142a, w wiosce d kt\u00f3rej za czas\u00f3w caratu chodzi\u0142 do szko\u0142y. Korespondencja z bp Micha\u0142em Sasinowskim ukazuje jak realizowa\u0142a si\u0119 dzieci\u0119cia my\u015bl ksi\u0119dza utworzenia tej parafii. Ks bp Sasinowski w\u0142\u0105czy\u0142 Ks. Tworkowskiego do grona os\u00f3b z kt\u00f3rymi konsultowa\u0142 wszelkie kwestie zwi\u0105zane z wybudowaniem \u015bwi\u0105tyni i organizacj\u0105 parafii w Wachu. W li\u015bcie do komitetu organizacyjnego budowy tego ko\u015bcio\u0142a, na okoliczno\u015b\u0107 braku mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia udzia\u0142u w uroczysto\u015bci po\u015bwi\u0119cenia kamienia w\u0119gielnego, na kt\u00f3r\u0105 nie m\u00f3g\u0142 dotrze\u0107, warszawski napisa\u0142: <\/span>Na t\u0119 uroczysto\u015b\u0107 czeka\u0142em 25 lat, bo cho\u0107 pe\u0142ni\u0119 pos\u0142annictwo kap\u0142a\u0144skie w archidiecezji warszawskiej to sercem zawsze by\u0142em i jestem z moimi rodzinnymi stronami z Olszynami gdzie sp\u0119dzi\u0142em dzieci\u0144stwo, z Wachem gdzie chodzi\u0142em za czas\u00f3w caratu do szko\u0142y. Wreszcie z Podg\u00f3rzem, w kt\u00f3rym przebywa\u0142em po powrocie z wygnania w Rosji. Nie raz przemierza\u0142em z rodzicami, a zw\u0142aszcza z moj\u0105 matk\u0105 podr\u00f3\u017ce z Olszyn do ko\u015bcio\u0142a w Kadzidle 14 kilometr\u00f3w, ju\u017c w\u00f3wczas my\u015bleli\u015bmy, jak by\u0142oby to dobrze gdyby w po\u0142owie drogi stan\u0105\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142. <\/i><\/span>Proponowa\u0142 tak\u017ce proboszczowi tamtejszej parafii obraz \u015bw. Agaty i \u017cyrandol z br\u0105zu<\/span> 16<\/sup><\/a><\/i><\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Od dawna Kurpie przejawiali ogromn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do ksi\u0119\u017cy. Zwi\u0105zek Kurpi\u00f3w17<\/sup><\/a> zaliczy\u0142 ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego do grona najwa\u017cniejszych os\u00f3b w dziejach Kurpi\u00f3w, o kt\u00f3rych w 1946 roku kap\u0142an pisa\u0142 o ich postawie podczas okupacji hitlerowskiej:\u00a0<\/span><\/span>\u201enie za\u0142ama\u0142 si\u0119 duchowo, przetrwa\u0142 okrutne prze\u015bladowania, wierny Ko\u015bcio\u0142owi i Polsce\u201d18<\/sup><\/a><\/span><\/span><\/em>.<\/span><\/span><\/em>\u00a0 <\/span><\/span>W 2017 roku UG w Kadzidle odnowi\u0142 przedwojenny <\/span><\/span>przydro\u017cny krzy\u017c, kt\u00f3ry \u0142\u0105czony jest, przez starszych mieszka\u0144c\u00f3w Kadzid\u0142a, z osob\u0105 wybitnego kap\u0142ana, ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego. Znajduje si\u0119 on przy drodze prowadz\u0105cej do Piaseczni, na wysoko\u015bci le\u015bnicz\u00f3wki i ulicy Jagodowej. <\/span><\/span>Teren wok\u00f3\u0142 Krzy\u017ca zosta\u0142 oczyszczony z krzew\u00f3w, samosiejek i chwast\u00f3w. Oczyszczono r\u00f3wnie\u017c sam Krzy\u017c, usuni\u0119to drobn\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107, uzupe\u0142niono ubytki. Naprawiono i odmalowano p\u0142otek oddzielaj\u0105cy Krzy\u017c od skarpy. Planowana jest tak\u017ce budowa o\u015bwietlenia tego miejsca19<\/sup><\/a>. Dope\u0142nieniem tych dzia\u0142a\u0144 jest nadanie imienia ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego placu po\u0142o\u017conego <\/span><\/span>przy miejscowym ko\u015bciele. Dokonano to Uchwa\u0142\u0105 NR XL\/282\/2017 Rady Gminy Kadzid\u0142o z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy placowi po\u0142o\u017conemu na terenie wsi Kadzid\u0142o20<\/sup><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Podsumowanie<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ukazane powy\u017cej fakty dowodz\u0105, i\u017c w Kurpie w \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego zajmowali szczeg\u00f3lne miejsce, by\u0142y jego nieod\u0142\u0105cznym elementem \u017cycia. To im po\u015bwi\u0119ca\u0142 wiele uwagi i pracy, wraca\u0142 do nich, nosi\u0142 w swoim sercu. Kurpiowscy rodacy zauwa\u017cali i doceniali jego postaw\u0119, kt\u00f3ra nadal oczekuje na szczeg\u00f3\u0142owe badania i opracowania. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Opracowania<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u0142aszkowski Piotr, <\/span>Pami\u0119ci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego,<\/i><\/span> \u201eZawsze wierni\u201d<\/span> nr 2\/1999.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Grzyb Miros\u0142aw, <\/span> Gorliwy kap\u0142an, \u017co\u0142nierz i szlachcic kurpiowski Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999)<\/i><\/span>, w: Kurpie, Najwa\u017cniejsi w dziejach, Ostro\u0142\u0119ka 2014.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tworkowski Stanis\u0142aw. <\/span>Kurpie<\/i><\/span>, \u201eRycerz Niepokalanej\u201d R.28, nr 7 (263) lipiec 1949.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Prasa<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eNasz Dziennik\u201d 2010<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eTygodnik \u201eWyszkowiak\u201d 1999<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eWarszawski Dziennik Narodowy\u201d 1937, 1939<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Relacje Tworkowska Jadwiga<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Internet<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.<\/span><\/span>archiwum.bip.kadzidlo.samorzady.pl\/<\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.eOstroleka.pl<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

www.kadzidlo.pl<\/span><\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/b><\/span><\/p>\n

Wszystko to, co do tej pory zosta\u0142o powiedziane o tych trzech postaciach \u015bwiadczy tylko o jednym : byli to ludzie przede wszystkim s\u0142u\u017c\u0105cy Bogu. S\u0142u\u017c\u0105c Bogu nie zapominali o ludziach, ludziach biednych \u2013 bo tak by\u0142o z ks. Zygmuntem Gontarzem, kt\u00f3ry po zako\u0144czeniu II Wojny \u015awiatowej na tzw. Ziemiach Odzyskanych w Archidiecezji Wroc\u0142awskiej sam \u017cy\u0142 w spos\u00f3b skromny, lecz nikomu, kto si\u0119 do Niego zwr\u00f3ci\u0142 nigdy nie odm\u00f3wi\u0142 pomocy. Wspomina\u0142 o tym wielokrotnie On sam, jak i moi krewni, kt\u00f3rzy znali Go przecie\u017c doskonale.<\/span><\/p>\n

O dzia\u0142alno\u015bci dw\u00f3ch pozosta\u0142ych ksi\u0119\u017cy tj. o. Krzysztofie Kotnisie i ks. Stanis\u0142awie Tworkowskim z tego materia\u0142u niewiele mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107. By w pe\u0142ni zrozumie\u0107 Ich \u017cyciow\u0105 misj\u0119 nale\u017cy koniecznie przeczyta\u0107 dwie pozycje ksi\u0105\u017ckowe \u2013 Niepokalane Serce Maryi. Pierwsze Soboty Miesi\u0105ca – wydan\u0105 przez o. Krzysztofa i Kaink\u0119 stworzon\u0105 przez ks. Stanis\u0142awa.<\/span><\/p>\n

Obie te pozycje maj\u0105 wsp\u00f3lny mianownik \u2013 obron\u0119 \u017cycia nienarodzonych. W pierwszej z nich o. Krzysztof ukazuje wszystko to, co w swoich kazaniach m\u00f3wi\u0142 przez lata o zbrodniczej Ustawie aborcyjnej z 1956 roku i za co w ostateczno\u015bci trafi\u0142 do wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n

Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski wydaj\u0105c Kaink\u0119 ( tytu\u0142 trafnie zaczerpni\u0119ty od Kaina \u2013 pierwszego cz\u0142owieka – zab\u00f3jcy swego brata ) musia\u0142 u\u017cy\u0107 pisarskiego pseudonimu, by nie zagrozi\u0142o mu to samo, co mojemu wujkowi a wi\u0119c wi\u0119zienie.<\/span><\/p>\n

Nie jestem w stanie na chwil\u0119 obecn\u0105 powiedzie\u0107, w jakich okoliczno\u015bciach m\u00f3j wujek i ks. Stanis\u0142aw si\u0119 poznali. Tego by\u0107 mo\u017ce dowie si\u0119 p. Krzysztof. Jest pewne jedno \u2013 obaj zadbali o to, by niewinni ludzie nie byli zabijani. Czy Im si\u0119 to uda\u0142o ? Ustawa o przerywaniu ci\u0105\u017cy od tamtej pory istnieje do dzisiaj. To, co w swych wypowiedziach przewidywali a wi\u0119c, \u017ce przez takie zachowanie Polska straci suwerenno\u015b\u0107 jest coraz bli\u017csze i ca\u0142kiem realne. Wspominaj\u0105c Ich trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce swego \u017cycia nie zmarnowali.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Kotnis,\u00a0Krzysztof Bulak<\/p>\n

Gliwice – D\u0105br\u00f3wka, grudzie\u0144 2025 roku<\/p>\n

\n

1<\/a>Wojciech Muszy\u0144ski,\u00a0<\/span><\/span>IPN Warszawa<\/i><\/span><\/span>\u00a0, <\/span><\/span>Nasz Dziennik<\/i><\/span><\/span>, nr 84 (3710) z dnia 10 kwietnia 2010 r.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a>Tygodnik \u201eWyszkowiak\u201d nr 22 z 1999.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a>Informacja od Jadwigi Tworkowskiej \u2013 \u017cony bratanka Stanis\u0142awa udzielona w dniu 19.02.2025 r.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a>P.B\u0142aszkowski, <\/span>Pami\u0119ci ks. Stanis\u0142awa Tworkowskiego, <\/i><\/span>\u201eZawsze wierni\u201d<\/span> nr 2\/1999<\/span><\/span>, s.125.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a>Tam\u017ce, s.122. Ks. Walenty Kr\u00f3lak by\u0142 \u015bwiadkiem przej\u015bcia ks. Tworkowskiemu do domu Ojca. Udzieli\u0142 mu ostatniego namaszczenia i rozmawiaj\u0105c ze swym wikarym zasn\u0105\u0142 w Panu \u2013 kazanie wyg\u0142oszone w dniu 07.03,2024 w Warszawie podczas Eucharystii za dusz\u0119 \u015bp. ks. Stanis\u0142awa Twork<\/span>owskiego.<\/span> <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a>Miros\u0142aw Grzyb w \u201eKurpie. Najwa\u017cniejsi w dziejach\u201d, str. 107.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a>Warszawski Dziennik Narodowy R. 3, nr 237 (29 sierpnia 1937).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a>Warszawski Dziennik Narodowy, R. 5, nr 20 (20 stycznia 1939).<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

9<\/a>Warszawski Dziennik Narodowy z 9 sierpnia 1939.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

10<\/a>Warszawski Dziennik Narodowy. R. 5, 1939, nr 27B.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

11<\/a>S.Tworkowski. <\/span>Kurpie<\/i><\/span>, Rycerz Niepokalanej R.28, nr 7 (263) lipiec 1949, s.216.<\/span> <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

12<\/a>M.Grzyb, <\/span>Gorliwy kap\u0142an, \u017co\u0142nierz i szlachcic kurpiowski Ks. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999<\/i><\/span>), w:Kurpie, Najwa\u017cniejsi w dziejach, Ostro\u0142\u0119ka 2014, s.106.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

13<\/a>www.cda.pl<\/span><\/span>,<\/span> Ks. Pra\u0142at Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999). Upami\u0119tnienie Kazanie ks. Walentego Kr\u00f3laka na mszy 07.03.2024 r<\/i><\/span>. [dost\u0119p 25.02.2025 r.].<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

14<\/a>M.Grzyb, <\/span>Gorliwy kap\u0142an\u2026.,<\/i><\/span> s. 107.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

15<\/a>Tam\u017ce, s.105.<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

16<\/a>Zob. Wojciech Bielski z Instytutu Dziedzictwa My\u015bli Narodowej Romana Dmowskiego i Ignacego Padarewskiego, Ksi\u0105dz Tworkowski w \u015bwietle spu\u015bcizny \u2013 wojsko i Kurpie [w] <\/span>w<\/span><\/span>ww.cda.pl<\/span><\/span><\/a><\/u><\/span>, Wieczornica. Kap\u0142an, \u017bo\u0142nierz, Narodowiec, Ks. P\u0142k. Stanis\u0142aw Tworkowski (1901-1999), Upami\u0119tnienie w 25 rocznic\u0119 Jego \u015amierci 11 marca 2024, [dost\u0119p: 01.03.2025].<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

17<\/a>Organizacja jest ideow\u0105 spadkobierczyni\u0105 Zwi\u0105zku Puszcza\u0144skiego, za\u0142o\u017conego w\u00a01919 roku przez Adama Ch\u0119tnika (badacza i\u00a0mi\u0142o\u015bnika ziemi kurpiowskiej). Zrzesza ludzi zwi\u0105zanych z\u00a0regionem Puszczy Zielonej i\u00a0Puszczy Bia\u0142ej. Liczy kilkaset os\u00f3b, zgrupowanych w\u00a0oddzia\u0142ach zlokalizowanych zar\u00f3wno na\u00a0Kurpiach, jak i\u00a0poza regionem. Jego zasi\u0119g obejmuje tak\u017ce podmioty o\u00a0charakterze instytucjonalnym \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzy go\u00a0szereg plac\u00f3wek o\u015bwiatowych, jak przedszkola, wy\u017csze uczelnie, r\u00f3wnie\u017c zak\u0142ady pracy. Wspiera go\u00a011 samorz\u0105d\u00f3w gminnych, miejskich i\u00a0powiatowych z\u00a0terenu Puszczy Zielonej i\u00a0Bia\u0142ej.<\/span><\/span> <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

18<\/a>S.Tworkowski, J<\/span><\/span><\/span>ek Maryna \u017cywcem do nieba jecha\u0142a,<\/i><\/span><\/span><\/span> [w]: K\u00f3\u0142ko R\u00f3\u017ca\u0144cowe : miesi\u0119cznik przy \u201ePosiewie\u201d po\u015bwi\u0119cony Bractwom i K\u00f3\u0142kom \u017bywego R\u00f3\u017ca\u0144c<\/span><\/span><\/span>www.cda.pl<\/span><\/span><\/span><\/a><\/span>a, R. 37, nr 1 (stycze\u0144 1946) , s.12.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
19<\/a>w<\/span><\/span><\/u><\/span>ww.kadzidlo.pl<\/span><\/span><\/span><\/a>,\u201dK<\/span><\/span>rzy\u017c ks Tworkowskiego\u201d; www.eOstro\u0142eka.pl: <\/span><\/span><\/span>Kadzid\u0142o: Przedwojenny krzy\u017c ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Tworkowskiego odnowiony.[dost\u0119p 20.02.2025].<\/span><\/span><\/span><\/h6>\n<\/div>\n
\n

20<\/a>www.<\/span>archiwum.bip.kadzidlo.samorzady.pl\/<\/span><\/a><\/span>, [dost\u0119p: 25.02.2025 r.]<\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/blockquote>\n

<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polecamy lekturze wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119 Micha\u0142a Kotnisa z Gliwic i Krzysztofa Bulaka z D\u0105br\u00f3wki, zatytu\u0142owan\u0105 „Dwaj autorzy o trzech postaciach”. Autor\u00f3w wpierw po\u0142\u0105czy\u0142 ks. Zygmunt Gontarz a nast\u0119pnie o. Krzysztof Kotnis i ks. Stanis\u0142aw Tworkowski. Autorzy maj\u0105 nadziej\u0119, i\u017c to b\u0119dzie dobry symptom do dalszej wsp\u00f3lnej pracy. \u017byczymy owocnej lektury.\u00a0 Wst\u0119p Jak ma\u0142a jest Polska i jak w tej ma\u0142ej Polsce… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1944,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-43602","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43602"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43613,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43602\/revisions\/43613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1944"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/edabrowka.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}