Groby żołnierzy z I wojny światowej w Dąbrówce

      Możliwość komentowania Groby żołnierzy z I wojny światowej w Dąbrówce została wyłączona

Wchodząc na cmentarz parafialny w Dąbrówce, po prawej stronie widzimy przestrzeń pozbawioną grobów. Przy ogrodzeniu stoi drewniany, chylący się już krzyż z tabliczką „Ś.P. Tu spoczywają żołnierze niemieccy”.

Pochowani w Dąbrówce żołnierze polegli w czasie I wojny światowej, w 1915 r. Przyjęło się mówić, że byli to Niemcy, bo służyli w armii niemieckiej. Nie jest to do końca prawdą. Kiedy wybuchła I wojna światowa, Polski nie było na mapie Europy. Ale byli Polacy, mieszkańcy trzech zaborów: rosyjskiego, pruskiego i austro-węgierskiego. Nikt ich nie pytał czy chcą brać udział w tej wojnie w mundurach obcych mocarstw. Byli poddanymi cesarza albo cara i wcielani do armii. W bitwach stawali naprzeciwko siebie, po obu stronach frontu. Z tego powodu mówi się, że I wojna światowa była dla Polaków bratobójczą walką. Ale jest też powiedzenia, że bez roku 1914 nie byłoby roku 1918, gdyż właśnie koniec Wielkiej Wojny przyniósł Polsce odzyskanie niepodległości.

Na razie nie znamy nazwisk tych, którzy spoczywają na cmentarzu w Dąbrówce, można jednak być pewnym, że są wśród nich żołnierze różnych narodowości służący w armii niemieckiej, wśród nich żołnierze pochodzenia polskiego. Służyli w oddziałach 75. Dywizji Rezerwowej oraz prawdopodobnie 58. Dywizji Piechoty. Pochowano tu też dowódcę 250. Rezerwowego Pułku Piechoty. Nie wiadomo, czy na cmentarzu spoczywają także żołnierzy armii carskiej.

Niektórzy mieszkańcy mogą jeszcze pamiętać opowieści dziadków o czasach przed II wojną światową, gdy groby te były dobrze widoczne i zadbane. Dąbrówkę odwiedzał wówczas Adam Chętnik, który zrobił zdjęcie jednej z wojennych mogił. O tych grobach wspomniał też w swoich pamiętnikach Henryk Dąbrowski, syn ówczesnego organisty. W czasie II wojny światowej było one porządkowane, a na mogiłach stały drewniane, ciemne krzyże. Później, po zakończeniu wojny groby popadały w zapomnienie. Przed całkowitą zagładą uratował je ksiądz proboszcz Stanisław Grosfeld, który wystawił w miejscu kwatery symboliczny grób oraz dba, aby tego miejsca nie wykorzystywać pod nowe pochówki. Jest to realizacja idei okazywania szacunku tym, którzy polegli w walce oraz wyraz dbałości o historię i dziedzictwo kulturowe regionu. Mogiłę zdobią wieńce, stoją znicze, co świadczy o zrozumieniu przez mieszkańców Dąbrówki skomplikowanej historii regionu.

Na terenie gminy Lelis znajduje się kilka miejsc pochówku żołnierzy I wojny światowej. Część z nich, jak cmentarze we wsiach Kurpiewskie i Szkwa jest otoczona opieką Urzędu Gminy Lelis.

Pod koniec lipca 2019 r., z inicjatywy Krzysztofa Bulaka ze Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Barć”, przeprowadziliśmy prace dokumentacyjne zachowanego układu mogił kwatery żołnierskiej na cmentarzu w Dąbrówce. Sporządzony został szkic ich rozplanowania. Groby były przykryte jedynie kopcami ziemi i po stu latach są słabo widoczne, ale wprawne oko dostrzeże nieznaczne różnice wysokości wskazujące gdzie znajdują się mogiły. Kolejnym krokiem będzie wykonanie dokumentacji konserwatorskiej kwatery, by obok pamięci mieszkańców była ona także objęta ochroną konserwatora zabytków.

Jacek Czaplicki, Małgorzata Karczewska – OBEŚW

Download PDF