W odróżnieniu od zachowań anarchicznych (podyktowanych np. motywacją przestępczą lub postawą irredentystyczną, separatystyczną, nieuznawaniem czyjejś władzy z powodów etnicznych) – nieposłuszeństwo motywowane poczuciem obywatelskości (obywatelskiej identyfikacji z własnym państwem, obywatelskiej odpowiedzialności za dobro państwa).
Przeciwstawianie się bezprawnym lub wprawdzie legalnym, lecz naruszającym standardy moralne, humanitarne, działaniom władz własnego państwa – przez odmowę na znak protestu spełniania określonych obowiązków obywatelskich (np. płacenia podatków), odmowę wykonania określonych nakazów lub ignorowanie prawnych zakazów, nacechowane determinacją – gotowością do poniesienia przewidzianych prawem kar za nieposłuszeństwo
Obywatelskie nieposłuszeństwo występuje w dwóch sytuacjach:
- w przypadku niezgody, sprzeciwu wobec konkretnych decyzji państwowych uznanych przez obywateli za złamanie zasad praworządności, nadrzędnych norm konstytucyjnych, zobowiązań państwa, za nadużycie władzy, za działanie na szkodę państwa i narodu, lub za naruszenie ogólnoludzkich standardów moralnych, humanitarnych (np. za przejawy dyskryminacji); jednak bez kwestionowania legalności rządów jako takich
- w przypadku przekonania o nieprawowitym charakterze danej władzy w ogóle lub o utracie legitymacji do rządzenia ze względu na sprzeniewierzenie się pewnym zasadom i trwałe działanie na szkodę ogółu.
