29 maja przypada kolejna rocznica śmierci syna kurpiowskiej ziemi – Adama Chętnika /ur. 20.12.1885 w Nowogrodzie, zm. 29.05.1967 w Warszawie/. O tym niezwykle zasłużonym dla nas Kurpiu, powiedziano i napisano wiele. Czasem wystarczy kilka głębokich słów. Ostatnio słowa takie padły w dąbrowskiej świątyni podczas ogłoszeń parafialnych, o czym już pisaliśmy.
W tym dniu, warto przytoczyć jego słowa wypowiedziane przed śmiercią. Brzmią one: „…że gdybym miał jeszcze raz przeżyć życie, to wyborów by dokonał takich samych”.
Piękne i pełne wiary w dobrze przeżyte życie słowa mówią same za siebie. Czy każdy z nas mógłby powiedzieć to samo? Przy tej okazji spójrzmy na osobę Adama Chętnika jako patriotę, jego walki o byt Ojczyzny. Podstawą do tego niechaj będzie praca Jacka Chętnika – wnuka Adama, zatytułowana: „Zarys działalności/walki/narodowej /niepodległościowej/ Adama Chętnika o państwowość Polski i tożsamość narodową„.
Przedmiotowa praca została udostępniona mi przez Katarzynę Anielę Chętnik – prawnuczkę Adama z Fundacji Adama Chętnika. Głębokie słowa podziękowania za okazaną życzliwość.
Nie sposób wskazać tu na wszystkie aspekty życia Adama Chętnika związane z jego patriotyzmem, ale może chociaż na kilka o „Puszczaku”, „Kurpiu” w kontekście jego działalności narodowej.
Adam Chętnik urodził i wychowywał się w głęboko patriotycznej rodzinie. Tam chłonął polskie klimaty i umiłowanie do ojczystej ziemi. Już w młodości doznał aresztowania ze strony władz carskich za akcje antyrosyjskie. Po przyjeździe do Warszawy na kursy pedagogiczne spotkał się ze środowiskiem narodowym i od samego początku związał się z nim. W Warszawie „określił swoją przyszłość jako etnografa i muzeologa. Była to walka o Ojczyznę, gdyż chciał chronić historię i kulturę polską, na co władze zaborcze reagowały wszelkimi represjami.
Rok 1910 przyniósł myśl organizacji młodzieży wiejskiej. W dwa lata późnie Adam Chętnik był członkiem Komitetu Założycielskiego Związku Młodzieży Wiejskiej. Założenie 70 jego kół w dwa lata 1912-1913 było wyjątkowym osiągnięciem. Rozpoczął wydawanie pisma Drużyna. To niejako stało się podstawą dla ruchu Junactwa – młodzieżowego ruchu niepodległościowo-wojskowego. Członkowie tego ruchu w tym okresie prawie w całości należeli do Polskiej Organizacji Wojskowej. Tu wyraziła się „epokowa praca Chętnika”.
Kolejne pole walki Adama Chętnika o polskość to całokształt spraw o polskość Warmii i Mazur, w tym plebiscyt Warminsko-Mazurski, którego był propagatorem, uczestnikiem i przywódcą. Ten „bezwzględny wróg Niemców” własnym sumptem wydawał też gazety m.in. „Gość Puszczański”, „ Goniec Pogranicza”, „Dzwon znad Narwi”. Zapłacił za niego różnymi prześladowaniami, lecz nieugięcie walczył o polskość Warmii i Mazur. Rok 1920 to czas prowadzenia wielkiej akcji antybolszewickiej. Został aresztowanie go przez Rosjan, lecz zdołał uciec w bory kurpiowskie. Jako poseł na Sejm z ramienia Związku Ludowo – Narodowego nieugięcie walczył o interesy ludu kurpiowskiego. Przeciwstawiał się z komunistycznej działalności ks. Okonia, która szkodziła Kurpiom i Polsce.
Muzeum Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie – to wielkie patriotyczne dzieło Adama Chętnika i jego rodziny stało się także ośrodkiem kulturalnym i kontaktowym dla wielu organizacji i spraw o charakterze narodowościowym. Tu spotykali się m.in. towarzysko oficerowie Wojska Polskiego, miał oparcie ruch krajoznawczo – ludowy, czy też miała miejsce Stacja Badań Naukowych Dorzecza Środkowej Narwi.
Druga wojna światowa to czas nieustannego ukrywania się Adama Chętnika przed Rosjanami i Niemcami. Pobyt w Warszawie to nieustanna działalność narodowa, wyzwoleńcza, kulturalna, naukowa, piśmiennicza, propagandowa. Wraz z kręgiem przyjaciół ścisłe współpracował z rządem gen. Władysława Sikorskiego, którego znał od roku ze wspólnych tajnych spotkań przygotowujących Polaków do odzyskania niepodległości. Warto wspomnieć tu chociażby notatki z każdego dnia Powstania Warszawskiego i życia w okupowanej Warszawie.
Konieczność ukrywania się pod 9 pseudonimami, dwa wyroki śmierci, 18 aresztowań, wiele napadów i pobić, urzędowe trudności w wydawaniu publikacji, to cząstka represji których doznał od okupantów Polski, dla której wierny był dewizie „Z Bogiem dla Polski”. Tablica pamiątkowa w katedrze łomżyńskiej dedykowana Adamowi Chętnikowi stanowi naoczny dowód wdzięczności Kościoła dla tegoż Kurpia z Nowogrodu. Wdzięczności, o której i my wszyscy winniśmy pamiętać. To nasza powinność wobec tego syna kurpiowskiej ziemi, dla której poświęcił on całe swoje życie.
