Łęg Starościński – wieś położna w gminie Lelis, pow. ostrołęcki, woj. mazowieckie, nad rzeką Rozogą. W wyniku podziału administracyjnego z 1866 r. wioska znajdowała się w guberni łomżyńskiej zaboru rosyjskiego, w powiecie ostrołęckim, w gminie Nasiadki od 1931 r. gm. Durlasy, W roku 1891 zamieszkiwało ją 521 osób. W latach 1921–1939 miejscowość leżała w województwie białostockim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Nasiadki (od 1931 w gminie Durlasy). Podlegała pod Sąd Grodzki w Myszyńcu i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Ostrołęce. W okresie II wojny światowej wioska należała do Prus Wschodnich III Rzeszy. Wioska dzieli się części: Walery, Adamka, Góry, Leśna Góra. Kolonia Mała Wioska jest najstarszą częścią miejscowości.
Nazwa miejscowości pochodzi od położenia na terenach nadrzecznych, bagiennych Łęg Starościński leży na terenie Kurpiowszczyzny tzw. „Puszcza Zielona” w międzyrzeczu Narwi i wpływających do niej Rozogi i Szkwy. Powstała na terenach nadanych miastu Ostrołęka. Pierwsi osadnicy pojawili się prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku i byli to głównie ukrywający się powstańcy jak również osoby tzw. wyjęci spod prawa. W II połowie XIX wieku zaczęła napływać ludność z głębi Puszczy Zielonej , głownie okolic Kadzidła. W lesie Złodziej zlokalizowana była osada leśna o tej samej nazwie. W 1921 zamieszkiwało ją 6 osób w jednym budynku mieszkalnym. O tym uroczysku zw 1860 tak pisano na łamach prasy: .„…W lesie pod wsią Szafarczyska, w uroczysku Złodziej zwanem stała chałupa, w której mieszkał, wróżbiarz umiejący wynaleźć skradzionego konia lub wołu, byleby mu za to zapłacono podług umowy. Rzeczywiście, był to złodziej bandyta, który mając w lesie bandę w podziemiach i sklepach ukrytą, dość długo okolicznych mieszkańców okradał, aż nim schwytany na uczynku, ratować się musiał ze swą bandą ucieczką z kraju..” – cyt. Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych, 25.04.1860, Nr.108.
Zarządzenie Komisarza Województwa Mazowieckiego z sierpnia 1832 roku podaje, iż mieszkaniec wioski „Antoni Bieńkowski, ma lat 33, twarz ściągła, oczy niebieskie, nos mały, włosy ciemne, wzrost dobry”, był jedną z osób uchylających się od służby wojskowe w armii carskiej. Poboru do wojska unikał także Franciszek Szczubełek /Dziennik Urzędowy Województwa Płockiego nr 32 z dnia 11 sierpnia 1832 roku Wydział Wojskowy Sekcja Policji/.
W aktach archiwum w Mławie znajduje się m.in. wykaz poborowych z powiatu ostrołęckiego, którzy w 1895 roku nie stawili się do poboru wojskowego. . Wśród „nieposłusznych” rekrutów był mieszkaniec Łęgu Starościńskiego Łukasz Puławski syn Mateusza – Łęg Starościański. Na łamach gazety Kurier Poranny R. 28, 1904, no 323, 07.11.1904 znajduje się informacja o powstaniu w wiosce sklepu spółkowo-rolniczego.
Według spisu z 1921 roku wieś zamieszkiwało 567 mieszkańców .Podczas II wojny światowej, ze względu na strategiczne położenie w pobliżu Narwi i przebiegający front wieś uległa dużemu zniszczeniu. Obecnie w Starościńskim mieszka 885 osób ( dane z 2021 r.).
W 1937 roku w wiosce znajdowała się stała biblioteka. Pierwsi mieszkańcy miejscowości pobierali nauki od swoich rodzin, pierwsza szkoła powszechna powstała Łęgu Starościńskim w 1918 roku. 74 uczniów uczyło się w 3 klasach w 1923 roku. Rok później w 3 klasach było 73 uczniów, 1925 rok – 99 i rok 1930 – 93 uczniów. Przed 1939 rokiem wieś zamieszkiwało około 120 osób dorosłych i 150 dzieci. Był jeden nauczyciel i uczył wszystkie te dzieci w domu. Początkowo nauczanie odbywało się po domach tutejszych mieszkańców, dopiero w 1970 roku staraniem mieszkańców, została wybudowany budynek , w którym kształcą się nasze dzieci do dnia dzisiejszego . W czerwcu 2015 roku szkole nadano imię św. Jana Pawłą II. Obecnie dyrektorem szkoły jest Maria Puławska. Lata 70-te XX wieku, to czas kiedy to, na terenie wioski działało Koło Koła Związku Młodzieży Wiejskiej.
Pierwotnie miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Ostrołęce. Obecnie we wsi znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii pw. Miłosierdzia Bożego, której Proboszczem jest ks. Paweł Sobotka. W latach 70-tych 20-go wieku, staraniem ówczesnego proboszcza parafii pw. Narodzenia NMP w Ostrołęce ks. Zygmunta Żukowskiego oraz wikariusza księdza Mariana Niemyjskiego przy dużym wkładzie pracy mieszkańców w 1982 roku został wmurowany kamień węgielny pod budowę kościoła parafialnego. Kościół murowany został zbudowany i wyposażony w latach 1982-1991. Parafię erygowano 29 listopada 1992 r. Obecnie do parafii w Łęgu Starościńskim należą miejscowości : Łęg Starościński, Łęg Przedmiejski (częściowo), Kurpiewskie i Szafarczyska.
O istnieniu Związku Strzeleckiego w wiosce donosił Przegląd Łomżyński R. 4, nr 22 (29 maja 1932). Na łamach Przeglądu Łomżyńskiego z 20 marca 1932 roku nr 12 znajduje się nota o decyzji mieszkańców wioski Łęg Starościński, którzy postanowili ofiarować bezpłatnie swą pracę przy budowie domu ludowego w swej wiosce. Dom ten miał być ośrodkiem pracy społecznej w ówczesnej gminie Durlasy. W kolonii Adamaki w 1971 roku – istniał jeszcze dom, który prawdopodobnie jako jedyny w wiosce przetrwał II wojnę światową. W domu tym Niemcy urządzili łaźnie. Chata ta miała rozłożysty ganek na kolumienka i stała jako pierwszy dom od strony Kurpiewskich.
W latach 1949-1959 w wojskowych batalionach pracy pracowali też mieszkańcy wioski, a wśród nich byli m.in.:
- Kruczyk Józef urodzony w 1928 roku z Łęgu Starościńskiego, okres: 01.10.1949 – 27.101952, za poglądy polityczne;
- Klimaszewski Czesław urodzony w 1935 roku, okres: 15.02.1956-18.12.1957, Łęg Starościński;
- Mielnicki Czesław z Łęgu Starościńskiego, urodzony w 1934 roku., okres:19.10.1954-21.12.1956, poglądy polityczne.
W Łęgu Starościńskim /Morgi/ na rozstaju dróg Łęg-Kurpiewskie-Szafarczyska, stoi drewniany krzyż. Pamiątka renowacji Misji Świętych z grudnia 2001 roku. Można rzec, krzyż jak krzyż, których wiele w naszych kurpiowskich stronach. Jednak, jest tu coś istotnego, coś co go wyróżnia i daję piękne świadectwo ludzkiej postawy. Otóż, ten znak wiary i historii, stoi w miejscu publicznym, zawsze jest w należytym i godnym stanie: odnowiony, przyozdobiony, są kwiaty znicze.
Będąc w Łegu warto odwiedzić leśną ścieżkę edukacyjną położoną w lasach pomiędzy Kurpiewskim, Szafarczyskami a Łęgiem. Ścieżka ta, jest dobrą propozycją do spędzenia wolnego czasu z naturą i naszą historią. Pieszo, konno, czy rowerem. Tuz obok plebani i parkingu w Łęgu Starościńskim odnajdziemy głaz z marmurową tablicą zawierająca napis: „W 71 rocznicę zbrodni Katyńskiej , 1 rocznicę Katastrofy Smoleńskiej mieszkańcy Parafii w Łęgu Starościńskim z inicjatywy Ks. Proboszcza dra Pawła Sobotki posadzili 96 dębów pamięci narodowej uroczyście poświęconych przez Pasterza Kościoła Łomżyńskiego Ks. Bpa dra Stanisława Stefanka, Łęg Starościński A.D.2011”.
Adam Chętni tak pisał w 1914 roku o bartnictwie tutejszych ludzi: „…W jednej z wiosek /Łęg Starościński pod Ostrołęką/ widziałem przystawione do wylotu ula-kłody, stare koło od wozu, tak, że otwór piasty dotykał otworu ula; przez taki tunel przedostawały się pszczoły, mażąc się w smole; gdy się pytałem starego pszczelarza o cel takiego ulepszenia, powiedział mi, że to dlatego, ażeby pszczoły były „mocne”, przechodząc przez śmierdzącą piastę da pszczołom siłę, dzięki której nie dadzą się pokonać innym pszczołom w czasie wiosennego rabunku…”./„Z Myszynieckiej Puszczy” w Ziemia, Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany nr 5 rok V, z dnia 31 stycznia 1914, s. 72/.
Na rzece Rozoga w Łęgu Starościńskim – przysiółek Walery, istniał niegdyś młyn, a młynarzem był m.in. Jan Błaszczyński /1897-20.04.1939/. Tutejsza ludność trudniła się rolnictwem, a także produkcją płótna i obróbką drewna. Istotną rolę przed I wojną światową odgrywała emigracja zarobkowa, sezonowa do Prus Wschodnich i na stałe do Stanów Zjednoczonych, gdzie wyjeżdżał co piąty mieszkaniec wsi. Obecnie mieszkańcy Łęgu Starościńskiego utrzymują się z pracy w pobliskiej Ostrołęce , jest też sporo gospodarstw rolnych, prywatna działalność gospodarcza jak również emigracja zarobkowa do Europy zachodniej.
Sołtysem wioski jest Staśkiewicz Jacek, w skład rady sołeckiej wchodzą: Staśkiewicz Natalia, Staśkiewicz Paweł i Korzeniecki Tomasz. cdn…
Tekst opracował Jacek Staśkiewicz.- Łęg Starościński
przy współpracy Krzysztofa Bulaka – Dąbrówka
Foto. www.lelis.pl, www.parafie.diecezja.lomza.pl, zbiory własne autorów
