dr. Józef Psarski
Józef Psarski (1868-1953) – narodowiec, to działacz który codzienną pracą u podstaw stanowił o sile formacji Stronnictwa Narodowego. Czy należycie zauważamy to? Dla przykładu kilka faktów, które dobitnie świadczą o jego wielkim umiłowaniu ziemi kurpiowskiej, umiłowaniu drugiego człowieka.
Po ukończeniu gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim, zapisał się na medycynę na Uniwersytecie Warszawskim. Tam zapoznał się z Romanem Dmowskim i prowadził działalność niepodległościową. Po aresztowaniu, zesłany w głąb Rosji. W trakcie zesłania ukończył medycynę w Kijowie. Powrócił do kraju, do Myszyńca. Tu, w 1894 roku rozpoczął swą pracę zawodową, by po kilku miesiącach zostać lekarzem kolejowym w Ostrołęce. Za działalność w Lidze Narodowej i Kole Oświaty Ludowej został ponownie zesłany do Rosji. Powrócił na początku 1897 roku i ponownie zaangażował się w działalność Koła. Zamieszkał w Ostrołęce, spotykał się nadal z Romanem Dmowskim, w swym mieszkaniu założył pierwszą na Kurpiowszczyźnie bibliotekę, w której część pozycji była nielegalna. Był osobą, która powołała ostrołęckie Koło Polskiej Macierzy Szkolnej. W tym czasie kolportował też nielegalną prasę.
Zabiegał o podniesienie poziomu życia Kurpiów. W tym celu w Łątczynie i Rzekuniu zorganizował warsztaty tkackie. Był zaangażowany w tworzenie struktur Towarzystwa Oświaty Narodowej oraz Towarzystwa Muzycznego „Lutnia”. Brał udział w manifestacjach w obronie jeżyka polskiego, za co w 1905 roku po raz trzeci został zesłany do Rosji. Tam wraz z żoną przez cztery lata pośród zesłańców prowadził działalność społeczną i narodową. Leczył chorych, kolportował prasę, organizował dla nich wszelaką pomoc. Po powrocie do Ostrołęki starał się o utworzenie w niej Towarzystwa Szkoły Średniej. W 1913 roku w Ostrołęce powstała pierwsza szkoła średnia dla chłopców. Był inicjatorem działalności Towarzystwa Drobnego Kredytu, Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Działał w Chrześcijańskim Towarzystwie Dobroczynności i Ostrołęckim Towarzystwie Rolnym.
Jako sekretarz w Powiatowym Komitecie Obywatelskim został ewakuowany w głąb Rosji. Tam na tyfus zmarła mu żona. W tym czasie znów prowadził różne formy pomocy dla ewakuowanych. Po powrocie do Polski i Ostrołęki w 1918 roku założył pierwszy sklep spółdzielczy, zorganizował bezprocentową kasę zapomogowo-pożyczkową, tworzył Towarzystwo Wioślarskie. Jako radny położył duży nacisk na rozwój oświaty. Dzięki niemu powstało Gimnazjum im. Króla Stanisława Leszczyńskiego. W tym gimnazjum był także lekarzem. Powstanie pierwszej szkoły zawodowe o profilu ślusarsko-mechanicznym w Ostrołęce to również zasługa dr. Psarskiego. Była to wiodąca tego rodzaju placówka w kraju. Nieustannie wspierał finansowo rozwój lokalnej edukacji. Przy szkołach zakładał bursy. Jako lekarz prowadził też edukację i profilaktykę zdrowotną pośród lokalnego społeczeństwa, zwłaszcza pośród dziewcząt.
Działał w ramach Uniwersytetu Ludowego, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, wspierał rozwój OSP i harcerstwa, organizował wycieczki. Jako narodowiec był prezesem zarządu powiatowego Stronnictwa Narodowego. Występował w obronie polskiego kupiectwa, krytycznie wypowiadał się o ZNP i organizacjach piłsudczykowskich.
Podczas II wojny światowej działał w konspiracji. Przyjął ps. Piotr” i pełnił funkcję szefa sanitarnego w obwodzie ostrołęckim. Niósł pomoc medyczną nie tylko żołnierzom AK czy AL, ale też wszystkim potrzebującym. Wspierał działalność tajnego gimnazjum „Golesin”. We wrześniu 1944 roku został wybrany starostą powiatu ostrołęckiego, z tej funkcji w 1945 roku zrezygnował na rzecz leczenia chorych. Chorych nie tylko leczył bezpłatnie ale i wspierał materialnie. Całe wypracowane pieniądze przeznaczał na działalność charytatywną.
Zmarł 6 października jako człowiek przygarnięty przez zaprzyjaźnioną rodzinę. Spoczął na cmentarzu w Ostrołęce. Na pogrzebie nie było nikogo z przedstawicieli władz państwowych i samorządowych. W ostatniej drodze dr. Józefa Psarskiego nie uczestniczył nawet ksiądz, bowiem zmarły jako endek, był jednocześnie antyklerykałem.
dr. Józef Psarski na swej ławeczce w Ostrołęce
——————————————————————————————————————–
Opracowano na podstawie: Arkadiusz Miksa, Sylwetki narodowców: Józef Psarski, Chrobry Szlak, 11/2024, listopad 2024, s.8-10.
