Kilka słów o wiosce Olszewka

Olszewka – wioska położona w gminie Lelis pow. ostrołęcki. W latach 1921–1939 wieś leżała w gminie Dylewo woj. białostockie, a od 1931 roku w gminie Durlasy. w latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego. Wierni Kościoła rzymsko-katolickiego należą do parafii w Obierwi. Nazwa wsi pochodzi od olszyny, czyli drzewa z rodziny brzozowatych lub olsu, formacji roślinnej, która rośnie na terenach wilgotnych, dobrze nawodnionych.

Lustracja starostwa ostrołęckiego z 1789 roku podaje, że Olszewka płaciła 224 zł i propinacji /opłaty za alkohol, obowiązek kupowania przez chłopów określonych ilości trunków/ i czynszu płaconego do Skarbu Koronnego przez poszczególne wsie z naszego terenu/ i 650 zł. czynszu. W.H. Gawarecki w Pamiętnik historyczny płocki, Warszaw 1828 r, podaje iż wieś Olszewka leżąca w ówczesnej Ekonomii Ostrołęckiej, posiadała: gospodarzy 23, luźników 6. Na terenie wioski kopana bursztyn.

Jak podaje Gość Puszczański nr 2 R.2, 20 luty 1920 Wincenty Pawłowski z Olszewski był członkiem Tymczasowej Rady Związku Puszczańskiego.

Olszewka -dom – Gość Puszczański R.2, 1920, nr 5, 25 kwietnia 1920

Na łamach Gazety Świątecznej R6, nr 26(286) z 1886 roku, znajduje się kilka cennych informacji o ówczesnej wiosce Olszewka parafia ostrołęcka: „Wieś Olszewka składa się z 37-miu osad czyli kolońij i  3-ch morgowników, to jest takich, co na jednym morgu gruntu siedzą. Dymów ma 57. Ludności wszystkiej, oprócz dzieci nie mających jeszcze lat ośmiu, jest 306 dusz; w tej liczbie umiejących czytać znajduje się 181, a takich, co napisać potrafią, 51. Nie umiejących czytać ani pisać jest 125. Szkołę mamy w gminie,  we wsi Kadzidle, którą co  rok opłacamy. Ale cóż z tego, kiedy do niej mamy 10 wiorst! Z tego powodu ani jedno dziecko od nas w niej się nie uczy, tylko sami jak możera’ staramy się, aby swoje dzieci oświecać. I jakoś przy pomocy Bożej więcej nas jest czytelnych, niż nieoświeconych, bo teraz, dzięki Bogu, lepij lud bierze się do nauki, niźli pierwej. Spodziewam się, że za 10 lat zaledwie już czwarta część zostanie tych ciemnych, co to tylko głowami potrząsają i mówią: „Co tam uczyć się! mój dziad i ojciec nie byli uczeni, a chleb jedli!”. 

Gazetę Świąteczną sprowadzamy sobie w 5-ciu egzemplarzach, jako to: Józef Pawłowski jeden  egzemplarz, Wojciech Prusaczyk i Jakób Grabowski drugi, Józef Kraśniewski trzeci, Romuald Kisel czwarty, Feliks Pawlikowski, sołtys, piąty egzemplarz. Bogu najwyższemu niech będą dzięki, że przecie u nas oświata wzięła górę nad ciemnotą. Dzisiaj, kiedy kto w naszej wsi umrze, to się tylu zejdzie na pogrzeb, że dla samych śpiewaków miejsca zabraknie, i nieboszczyka przyzwoicie, po chrześcijańsku, ze śpiewaniem odprowadzamy do krzyża na drodze. 

A znowu kiedy ksiądz przyjedzie do chorego z Panem Jezusem, to ze światłem i  ze śpiewaniem wprowadzamy księdza do izby, gdzie stół pięknie ubrany, a na nim stoją dwa lichtarze ze  świecami woskowemi, które są sprawione za składane od całej wsi  pieniądze. 

Także w Wielki Czwartek i Piątek wieczorem zbiera się nas niemało i odprawiamy stacje do krzyżów. W Maju odprawiamy nabożeństwo zwane majowem przez cały miesiąc. Odprawia się to aż w trzech domach, bo nasza wieś jest bardzo rozległa, a do kościoła mamy blisko 10 wiorst. Lecz kiedym powiedział o dobrem, to nie zamilczeć i o złem, boć gdzie jest pszenica, tam i kąkol się znajdzie. Dużoć jest między nami dobrego, ale, jak to między ludźmi i trochę złego znaleźć się musi. Ot, naprzykład niedawno młodzież wystawiła sobie aż dwie huśtawki, czyli bujawki,  i zaczęła przy nich zbierać się. Czy święto, czy niedziela przy huśtawkach pełno młodzieży. Co się tam działo wieczorami, a czasem i przez noc całą, to się każdy wnet domyślić może. Sołtys i gospodarze  ostrzegali, y te huśtawki sprzątnąć, ale młodzież, a z nią i dwaj gospodarze, nie bardzo widać rozsądni, odpowiedzieli: „A co komu do tego? przecież to nikomu nie zawadza, bo stoi na naszée ziemi.”—Aż raz sołtys wziął ze sobą czterech gospodarzy, poszliśmy z piłami owe huśtawki pozrzynaliśmy, i na tem się skończyło. Jest u nas jeszcze i paru pijaków; o jednym z nich  nawet ktoś napisał w Gazecie i od tego czasu bardzo się on poprawił.

Mamy tu jeszcze jedną rzecz, która nas czasem do niezgody doprowadza. Jest to pastwisko ogólne. Wieś nasza jest rozdzielona na dwie części strugą, na której leży jeden mostek. Prócz tego osady u nas są rozległe, bo pola momy po części liche i dużo jest nieużytków. Toteż od pierwszej chałupy aż do ostatniej będzie z 5 wiorst, a pastwisko nasze rozciąga się za ostatnią osadą; droga zaś do pastwiska jest bardzo piaszczysta. Zamiast więc pożywić dobytek to go się ususzy pędząc tą drogą. Toteż nikt z dalszych tam do tego pastwiska nie goni swojego dobytku, tylko na swoich osadach, jak mogą tak go żywią i niejeden gospodarz musi rzucić kawał łąki albo pola dla swojego dobytku. Lecz za to ci, którzy bliżej tego pastwiska mieszkają, dobrze korzystają z niego, bo są panami całego kawała. Już parę razy radziliśmy nad tem, aby podzielić ten pastewnik na działki, boć na każdego wypada po 5 morgów. Ale gdzie tam! Bliżsi nie chcą ani słyszeć o tem. Po co im pięć morgów, kiedy oni używają wszystkiego, a cała wieś za to płaci? Podawaliśmy o to już prośbę do komisarza; ale powiedziano nam, że nie  można nic zrobić, aż póki nić będzie nas dwa razy tyle, co tych, którzy nie chcą pomiaru.  A tu jeszcze nam brak 8 głosów do dwu części. 

Proszę pana Pisarza Gazety Świątecznej o tę laskę, aby raczył tę naszą sprawę o tem pastwisku dobrze rozebrać i odpowiedzieć w Gazecie parę słów, to jest: czy poprzestać na tem co komisarz powiedział, czy się udawać gdzie-indziej, aby uzyskać ten pomiar?