Pandemia uzmysławia nam mechanizmy i cele kolejnego zjawiska społecznego a jest nim zarządzanie strachem.
Co to jest zarządzanie strachem? Zarządzanie strachem to strategia manipulacji politycznej polegająca na wzbudzeniu lub nakierowaniu w odbiorach emocji strachu oraz lęku wobec wybranego zjawiska, przy jednoczesnym pokazaniu tego, kto się posługuje tą strategią, jako najlepszego obrońcy przed tym zjawiskiem.
Po co się zarządza strachem? Zarządzanie strachem jawi się jako skuteczna metoda kontrolowania lub zarządzania całymi grupami albo społeczeństwami, ponieważ można dzięki niej osiągnąć różne cele polityczne jednocześnie. Czyni to z niej kompleksową metodę komunikacji politycznej, choć osiągnięte cele zależą od przyjętej strategii.
Generalnie można wyodrębnić trzy podstawowe cele i strategie zarządzania strachem:
-
Strategia odwrócenia uwagi. Chodzi o odwrócenie uwagi od problemów i tematów, jakimi w danej chwili żyje społeczeństwo. Poprzez zarządzanie ludzkimi lękami przekierowuje się uwagę odbiorców i skupia ją na wykreowanym zastępczym źródle strachu. Strategia ta – przy odpowiednim doborze narzędzi i narracji – może doprowadzić nawet do zneutralizowania dotychczasowych lęków społecznych, wywołanych tak istotnymi problemami, jak choćby brak stabilnej sytuacji życiowej. Nowe lęki stają się bowiem wiodące.
-
Strategia ukierunkowania uwagi. Polega to na naznaczeniu wrogów politycznych w świadomości odbiorców jako niezdolnych do dostrzeżenia zagrożenia czy skutecznej obrony przed nim lub wręcz zaprzeczających istnieniu zagrożenia. Kreowani w ten sposób wrogowie stają się de facto elementem zagrożenia. Pozwala to na skuteczną dyskredytację przeciwników politycznych w oczach osób odczuwających zagrożenie.
-
Strategia uwspólnienia uwagi. Tu z kolei chodzi o zbijanie kapitału politycznego za pośrednictwem wykreowanego źródła zagrożenia, poprzez budowanie wokół niego społeczności połączonej troską o bezpieczniejszą przyszłość i przedstawianie siebie jako gwaranta bezpieczeństwa tej społeczności. Poczucie zagrożenia wpływa na daną społeczność przynajmniej w trzech wymiarach: mobilizuje ją, umacnia jej spoistość i zwiększa gotowość do poparcia nawet sprzecznych z jej interesem rozwiązań, byle oddalić ryzyko związane z zagrożeniem. Skutkiem dodatkowym jest silniejsza polaryzacja między grupami społecznymi wierzącymi i niewierzącymi w zagrożenie, co dodatkowo wzmacnia efekt uwspólnienia uwagi w grupie docelowej założonej przez straszącego.
Przykłady zarządzania strachem:
-
Kampania antysemicka 1967–68 w Polsce
-
Polowanie na czarownice w okresie wczesnej nowożytności
-
Plaga stonki ziemniaczanej w Polsce
-
Antysemityzm III Rzeszy
-
Rozpad Jugosławii
-
Problem roku 2000
-
Wojna z terroryzmem
-
Debata polityczna wokół kryzysu migracyjnego 2015–2017
-
Genetycznie modyfikowana żywność.
Na podstawie materiałów Fundacji im. Stefana Batorego
