W Polsce bardzo popularny jest zwyczaj śpiewania litanii loretańskiej w maju. Jaką wartość dla duchowości maryjnej ma ta praktyka?
Bez przesady można powiedzieć, że cała teologiczna refleksja nad Osobą i rolą Maryi w dziele zbawienia (mariologia) streszcza się w prostych słowach litanii loretańskiej, przez co jest ona nie tylko przejawem pobożności wierzącego ludu, ale także szkołą prawdziwej duchowości maryjnej. Dlatego właśnie ta litania, odmawiana najpierw we włoskim sanktuarium maryjnym w Loreto, stała się najbardziej popularna spośród wielu litanii maryjnych, które powstały w średniowiecznej atmosferze monastycznej.
Posiada ona bardzo przejrzystą strukturę głęboko teologicznych wezwań. Składa się z trzech części. Pierwsza ma charakter wybitnie dogmatyczny. Ujmuje istnienie Maryi poza czasem i przestrzenią, nie-jako w Niej samej. Skupia więc uwagę na Jej szczególnym przysposobieniu do roli Matki Odkupiciela i Jej stosunku do ludzi. Druga część litanii ma charakter historio zbawczy. Pragnie wyrazić Jej zadanie w dziejach ludzkości. Ukazuje jak w Niej spełniły się pierwowzory Stare-go Testamentu, przez które Bóg Ją zapowiadał oraz jak Ona uczestniczyła i uczestniczy nadal w dziele zbawienia ludzkości. Trzecia część ma natomiast charakter eschatologiczny, ukazuje bowiem Maryję poza ziemską rzeczywistością — w niebie. Określa Jej miejsce w chwale, Jej stosunek do Świętych i do całego stworzenia.
Głównym tematem tych trzech części jest Maryja jako Matka, Dziewica i Królowa. Boże Macierzyństwo i Jej Niepokalane Dziewictwo są przedmiotem medytacji w pierwszej części. Idea królowania Maryi rozwinięta została w części trzeciej. Z przywileju Bożego Macierzyństwa wynikają wszystkie inne, dlatego odmawiając lub śpiewając litanię, w pierwszej części, zawierającej obok czterech wezwań trynitarnych, 21 wezwań maryjnych, kontemplujemy prawdę o Jej Boskim Macierzyństwie. Pierwsze trzy wezwania są wstępem do pierwszego — macierzyńskiego wątku litanii. Są one odpowiednikiem wezwań do po-szczególnych Osób Trójcy Świętej (Święta Maryjo — do Świętego Boga Stworzyciela, Święta Boża Rodzicielko — do Syna Bożego, Święta Panno nad pannami — do Ducha Świętego).
Potem następuje lista dwunastu przymiotów Maryi jako Matki, ułożona w sześć par. Pierwsze wezwanie z każdej pary wyraża aspekt cielesny macierzyństwa Maryi, zaś drugie — aspekt duchowy. Pary wezwań są z sobą powiązane, wyjaśniają się i uzupełniają nawzajem. Pierwsza i ostatnia para stanowią jakby klamrę spinającą całość przy-miotów Boskiego Macierzyństwa. Mówią o jego Owocu — Jezusie Chrystusie.
Drugi wątek litanii stanowią wezwania do Maryi jako Dziewicy. Maryja — Dziewicza Ewa naprawiła to, co zniszczył grzech pierworodny. Jej antytetyczna postawa względem rajskiej Ewy wyraża się w kolejnych sześciu przymiotach zebranych w dwóch trójkach. Przy czym druga trójka wezwań do Maryi Dziewicy (Panny) wyraźnie nawiązuje do poszczególnych Boskich Osób. Maryja będąc stworzeniem całą duchową siłę czerpie z Boga, stąd nazwana jest „Panną możną”, czyli dysponującą mocą. Z Jej mocy wypływa dobroć i dlatego wzywamy Ją na pomoc jako „Pannę łaskawą”. To wszystko świadczy o Jej niezwykłej wierności Bogu, dlatego jest „Panną wierną”.
Kolejne siedemnaście wezwań stanowi drugą część litanii, w której na pierwszy rzut oka kolejność wezwań wydaje się przypadkowa, ale także i tu da się zauważyć układ trójkowy. W pierwszej grupie dwóch trójek wezwania mają charakter stwierdzeń, niejako definicji, zaś w drugiej — są to obrazy, najpierw statyczne, czyli wytwory człowieka (zwierciadło, wieża, dom, arka, brama), a następnie obrazy dynamiczne, czyli wzięte z przyrody (róża, gwiazda).
Druga część litanii jest pod względem stylistycznym i kompozycyjnym o wiele bardziej złożona niż pierwsza. Jest bardziej „literacka”. Wymaga zatem skupionej uwagi i wyostrzonej wrażliwości, zawiera bowiem w sobie wielorakie znaczenia. Ta wieloznaczność jest zamierzona. Dostarcza bogatego materiału pojęciowego, a przy tym pozostawia więcej swobody dla osobistej kontemplacji.
Ostatnia, trzecia część litanii eschatologiczna, składa się z dwóch wyraźnie odrębnych cyklów wezwań. Pierwszy wylicza zakres królestwa Maryi, poczynając od Aniołów przez Świętych Starego i Nowego Testamentu, a kończąc sumarycznym wezwaniem „Królowo wszystkich Świętych”. Drugi cykl podaje wewnętrzną charakterystykę Maryi Królowej. Jest to późniejszy dodatek do litanii, która pierwotnie kończyła się właśnie w tym miejscu. Wyraża on zawsze żywe w chrześcijaństwie, a ostatnio ogłoszone dogmaty o Niepokalanym Poczęciu (1854) i Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny (1950), a ponadto prawdę ogłoszoną przez Synod w Kolonii (1475), że Maryja jest Królową Różańca Świętego i uznanie Jej za Królową Pokoju (1915). Od chwili ogłoszenia przez Jana XXIII w 1962 roku Maryi Królową Polski, także i to wezwanie znalazło się w litanii.
Podobnie jak inne litanie, również ta kończy się potrójnym wezwaniem Jezusa Chrystusa „Baranka Bożego”. To zakończenie nawiązuje do początku litanii, w którym wzywa się miłosierdzia Chrystusa, przez co stanowi ono klamrę, jakby tło dla kontemplowanej w litanii mariologii. Chrystus Zmartwychwstały jest „Alfą i Omegą, Początkiem i Końcem”, Maryja zaś jest Tą, która prowadzi nas do Jezusa.
Źródło: ks..MAREK CHMIELEWSKI: 101 PYTAŃ O ŻYCIE DUCHOWE, Lublin 1999
