Preambuła Konstytucji RP wskazuje, iż zawarte w niej postanowienia oparte są na „poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot”.
Zasada ta, w skrócie zakłada, iż obywatele mają prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów, w tym należących do zadań publicznych. Władze lokalne zaś, w tym zakresie współpracują z organizacjami i wspierają ich działalność oraz umożliwiają realizację określonych zadań publicznych.
Powinna więc ona być realizowana we wszystkich działaniach administracji publicznej. Jej odzwierciedlenie odnajdujemy w szeregu przepisów. Są to m.in. ustawy o:
- działalności pożytku publicznego i wolontariacie;
- promocji zatrudnienia i instytucjach rynku;
- wychowaniu w trzeźwości;
- przeciwdziałaniu narkomanii;
- ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.
Jednakże, praktyczna jej realizacja uzależniona jest od wielu czynników, w tym od filozofii lokalnych władz. Przyjęta przez ustawodawcę zasada, iż jest to jeden z podstawowych elementów nowoczesnego państwa, może napotykać na różnego rodzaju trudności. Pojawiająca się czasem tzw. „nieomylność władz”, która pomija partnerów społecznych w kreowaniu lokalnej rzeczywistości, utrudnia a czasami wręcz uniemożliwia wpływ obywateli na definiowanie i rozwiązywanie lokalnych potrzeb. Wzajemna współpraca władz i organizacji społecznych, to ważny element rozwoju lokalnego, bez którego społeczeństwo staje się coraz uboższe. A wielowymiarowa służba społeczna ma służyć powiększaniu dobra wspólnego, o którym mówił m.in. Adam Chętnik tymi słowami „Bogu na chwałę – społeczeństwu na pożytek”.
