Poniżej fragment rozprawy z 1944 autorstwa Stefana Jaracza p.t.” Chłopi a Polska”. Autor przedstawia rolę polskiego chłopa w narodowym patriotyzmie. Autor nie omieszkał szerzej zatrzymać się nad postawą Kurpi:
„Kiedy upadającą już Polskę w r. 1708 niszczyła wojna pomiędzy Augustem II a Leszczyńskim i prowadzącym go na tron królem szwedzkim Karolem XII — na widownię wypłynęły bohateiskie czyny Kurpiów. Gdy Karol skierował się do Grodna przez puszczę, Kurpiowie wysłali do niego poselstwo z żądaniem, aby ominął ich bory, lecz król wyśmiał tych „chłopów bez butów” i zarządzi \ dalszy pochód. Wtedy to Kurpiowie, uzbrojeni przez wojewodzinę chełmską — Działyńską, pod wodzę swych starostów bartnych i rotmanów flisaczych z Borowym na czele, zastąpili szwedom drogę koło Kopańskiego Mostu i w Świedzkim Borku pod Myszyńcem wystrzelali 8 tysięcy „czerwonych djabłów”, jak nazywali szwedzkich drabantów, a samego króla w haniebnej ucieczce zapędzili aż do Szczuczyna. I jeszcze raz pobili Kurpiowie nieprzyjaciół, a było to na cmentarzu ostrołęckim. Wkrótce potem, tym razem podtrzymując już Leszczyńskiego, tłukli oni saskich i moskiewskich piechurów i dragonów. W tych właśnie bitwach poległ chwalebnie narodowy bohater kurpiowski — Stach Konwa, któremu to w uroczysku „Rycerski Kierz” w lesie jednaczewskiin pod Łomżą wystawiono pomnik z figurą Chrystusa Frasobliwego. W r. 1794 kurpiowski pułk strzelców za bitwę z Prusakami nad Narwią zasłużył na pochwałę „Naczelnika w sukmanie’ . W r. 1809, podczas napadu Austriaków r.a Księstwo Warszawskie, odznaczyły się nad Bugiem konne oddziały Kurpiów dowodzonych przez pułk. Zawadzkiego i Szremera, a piesze pod Zielińskim. W dobie Powstania Listopadowego’ Kurpie ochoczo szli do wojska i brali udział w bitwie pod swoją Ostrołęką. Podczas Powstania Styczniowego uformowali oni oddziały strzelców i kosynierów i bili się z przeważającymi siłami Moskali” – s. 17
