Konieczność funkcjonowania w każdym sołectwie rady sołeckiej wynika wprost z przepisów ustawy o samorządzie gminnym. Rada sołecka jest zatem strukturą obligatoryjną, która musi funkcjonować w każdym powołanym przez gminę sołectwie. Nie jest jednak ona organem sołectwa. Organami sołectwa są bowiem, jak wynika z treści przepisu art. 36 ust. 1 u.s.g., jedynie sołtys oraz zebranie wiejskie.
Kompetencje rady sołeckiej nie zostały precyzyjnie określone w przepisach u.s.g. Ustawodawca wskazuje jedynie, że działalność sołtysa jest wspomagana przez radę sołecką. Ustawodawca pozostawił gminom względną swobodę w określaniu zarówno kompetencji rad sołeckich, jak i trybu ich wyboru. Uregulowania te winny by c zawarte w Statucie danego sołectwa. Powinny one bezwzględnie mieścić się w zakresie funkcji opiniodawczo-doradczych. Przykładowo można wskazać, że rada sołecka uprawniona jest do wydawania opinii, w sprawach wskazanych w statucie sołectwa, którymi jednak sołtys nie jest związany przy podejmowaniu ostatecznych decyzji. Może ona także przygotowywać projekty uchwał zebrania wiejskiego.
Rada sołecka nie ma więc uprawnień do samodzielnego działania. Nie podejmuje uchwał o skorzystaniu ze środków prawnych przysługujących sołectwu jako ewentualnej stronie w postępowaniu administracyjnym, nie dysponuje też kompetencją do organizowania wykonania takiej uchwały i do reprezentowania sołectwa na zewnątrz. Rada sołecka może podejmować swoje działania zarówno z własnej inicjatywy, jak i na wniosek sołtysa..
U.s.g. określa także najważniejsze elementy procedury wyboru rady sołeckiej. Zgodnie z art. 36 ust. 2 u.s.g. członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Przepis ten niewątpliwie regulując najistotniejsze kwestie dot. procedury wyboru rady sołeckiej, pomija szereg istotnych kwestii takich jak, np. tryb zgłaszania kandydatów, czy też sposób głosowania, tj. czy powinno odbywać się ono podczas zebrania wiejskiego, czy też w lokalu wyborczym. Nie zawiera także żadnych wytycznych dot. procedury odwołania rady sołeckiej. Wszystkie wyżej wymienione kwestie powinny zostać uregulowane w statucie sołectwa uchwalanym przez radę gminy, co wynika z art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.
Literatura:
- B. Dolnicki (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz., ABC 2010.
- M. Augustyniak, Jednostki pomocnicze gminy, Oficyna 2010.
- Red. B. Dolnicki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz., ABC 2010.
- G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz., LEX 2012.
