Wyrazem ducha narodowego są niewątpliwie pieśni patriotyczne. To modlitwa za i iw intencji Ojczyzny. Pieśni te występują w różnych obiegach: oficjalno-uroczystym (ojczyzna – naród – kraj), szkolnym (umiłowany, piękny państwo, ziemia ojców, przestrzeń historyczno-kulturowa, dobro Polski i Polaków), rodzinnym (wiara ojców, droga ku niebu, ku „ojczyźnie niebieskiej”).
Pisali je najwięksi nasi poeci: A. Mickiewicz (inwokacja Pana Tadeusza – „Litwo, Ojczyzno moja”), J. Słowacki (Hymn – „Bogurodzica! Dziewico! To ojców naszych śpiew”), C. Norwid (Moja piosnka II), W. Pol (Pieśń o ziemi naszej), M. Konopnicka (Rota).
Powstawały one spontanicznie w szeregach powstańczych, żołnierskich, w legionach, na polach bitew, na barykadach, w więzieniach, łagrach, obozach dla internowanych, również w domach rodzinnych (w trakcie zaborów) i na emigracji.
Funkcjonowały w tradycji ustnej i pisanej (w dziennikach, pamiętnikach, drukach ulotnych, modlitewnikach, zbiorkach poetyckich i w prasie).
W bogatej skarbnicy najpiękniejszych pieśni są: Bogurodzica, Modlitwa za Ojczyznę P. Skargi, pieśni konfederatów barskich (1768-72) z refrenem „Na ordynansach w potrzebie ojczyzny / stajem rycersko”, Pieśń o narodzeniu Pańskim F. Karpińskiego, Hymn na rocznicę 3 maja, Boże, coś Polskę A. Felińskiego, Chorał K. Ujejskiego, Modlitwa pielgrzyma (z stworzenia 1830), Pieśń ułożona na uroczystość w Horodle (1861). Współczesne to: Polskie kwiaty, czy też modlitwa Ojca Świętego „Gdy myślę Ojczyzna”
Śpiewano je podczas powstań narodowych i w trudnych oraz ważnych dniach bytu Polaków. Budziły nadzieję, podtrzymywały ducha, dawały siły, jednoczyły.
Poniżej jedna z nich.
