W latach 1949-1959 do wojskowych batalionów pracy z przyczyn politycznych przymusowo kierowano do ciężkich prac w kopalniach i kamieniołomach. Zmuszano tam do pracy w kopalniach węgla kamiennego, uranu i w kamieniołomach. Żołnierzy ze służb zastępczych, podobnie jak więźniów, kierowano w najgorsze i najniebezpieczniejsze miejsca kopalni. Czas „służby” wahał się między 24 a 36 miesiącami, a katorżnicza praca trwała nieraz po 16, a nawet ponad 20 godzin na dobę.
Byli to patrioci, młodzi Polacy, którzy albo mieli już za sobą rozdział walki niepodległościowej, antykomunistycznej, albo pochodzili z rodzin patriotycznych, uważanych za niepoprawnych politycznie. Wśród nich byli m.in. najmłodsi uczestnicy powstania warszawskiego, członkowie Armii Krajowej. W taki sposób próbowano zmienić ich system wartości, złamać ich kręgosłup moralny”
Z terenu gminy Lelis w tej formacji „służyli” m.in.:
- Antoszewski Kazimierz – urodzony w 1927 roku, pochodził z Obierwi, okres:28.04.1949 – 06.05.1950, za poglądy polityczne;
- Dymerski Czesław z Gibałik urodzony w 1935 roku, okres:15.02.1956-12.04.1957, rodzina w USA;
- Kruczyk Józef urodzony w 1928 roku z Łęgu Starościńskiego, okres: 01.10.1949 – 27.101952, za poglądy polityczne;
- Klimaszewski Czesław urodzony w 1935 roku, okres: 15.02.1956-18.12.1957, Łęg Starościński;
- Kolimaga Aleksander z Płoszyc, urodzony w 1930 roku, okres: 29.05.1951-26.091953 r. – za poglądy polityczne;
- Orzechowski Henryk z Lelisa, urodzony w 1931 roku, okres:16.10.1950-07.11.1952, rodzina za granicą;
- Mielnicki Czesław z Łęgu Starościńskiego, urodzony w 1934 roku., okres:19.10.1954-21.12.1956, poglądy polityczne;
- Nalewajk Henryk z Lelisa, urodzony w 1932 roku, okres:17.03.1955-12.02.1957;
- Pierzchała Czesław, urodzony w 1930 roku, z Olszewki, okres: 28.04.1952-22.04.1954, duże gospodarstwo rolne /15 ha/;
- Piersa Stanisław urodzony w 1930 toku, z Gnatów, okres:18.06.1951-25.01.1953, rodzina w USA, ojciec należał do AK;
- Wiktorek Stanisław z Durlas, urodzony w 1928 roku, okres:29.05.1951-03.07.1953, duże gospodarstwo rolne /21 ha/.
Dane za: Stanisław Pajka, Bronisław Gołębiowski: Pamiętniki Kombatantów Kurpiowszczyzny, Ostrołęka 1997, str. 272-273.
