Idea samorządowa funkcjonuje u nas od ponad ćwierćwiecza i ciągle ulega rozwojowi. Temu procesowi poddane są także jednostki pomocnicze gmin, czyli sołectwa. Jeszcze obecnie zdarzają się sytuacje, gdzie samorządy nie przywiązywały zbyt dużej uwagi do sołectw np. sołtysi w nich nie do końca wtajemniczani są w sprawy gminy. Tymczasem należą się im m.in. te same materiały, które podczas sesji otrzymują radni. Bywa, iż statuty sołectw nie są zgodne z literą prawa i wówczas pod znakiem zapytania stają sprawy wyboru sołtysa, funduszu sołeckiego, czy sposobu zarządzania majątkiem sołectwa.
Obecnie mocno dyskutowaną kwestią jest także to, czy tylko zebranie wiejskie wybiera sołtysa? W polskim prawie jest napisane, że winny to być nie tylko wybory spośród wielu kandydatów, wybory tajne, ale też wybory dla wszystkich uprawnionych, a nie tylko obecnych na zebraniu wiejskim. Ograniczanie mieszkańcom oddania głosu tylko do zebrania wiejskiego jest w tej chwili kwestionowane przez wielu wojewodów. Przykładem zawirowań w tej materii może być działania nadzorcze wojewody lubelskiego, który zaczął już uchylać niektóre zapisy statutów, czy wręcz całe statuty.
W tej sytuacji warto przeanalizować obowiązujące u nas statuty uchwalone 15 lat temu, by uniknąć sytuacji ich niezgodności z prawem. Zapewne przez ten czas zmieniła się rzeczywistość, a wraz z nią zmieniały się przepisy. Sprawdźmy więc ich legalność, chociażby jako działanie okresowe i profilaktyczne.
