Tak oto o świadomości naszych przodków kurpiowskich na przełomie XIX i XX wieku pisała Helena Brodowska w 1977 roku w swej pracy „Kierunek rozwoju świadomości społecznej i narodowej chłopów polskich w procesie kształtowania się nowoczesnego narodu”;
„Polska w świadomości chłopów żyła cały okres zaborów, chłopi czuli się Polakami. Polska jako państwo żyła w ich świadomości a każdy chłop wiedział, że jest pod zaborem i obcym rządem. Wielu z nich znało ból słowa „niewola”. Oczekiwano na śmierć cara, radość z informacji o zabójstwie jego i następcy tronu, groźby wypędzenia administracji, wojska i policji z kraju pozwalają sądzić, że pragnęli niepodległości i chcieli być wolni”.
