Realizm Romana Dmowskiego

Fenomen Romana Dmowskiego to realizm jego myśli i działań, który przejawiał się na początku tworzenia ruchu narodowego z końcem XIX wieku. Zdefiniował on niejako nową istotę polskości. Mówił o narodzie jako „społeczności otwartej, żywej,, ulegającej zmianom, zdolnej do asymilacji, jako zbiorowości określonej głównie przez swoją kulturę, cywilizację, zdolnej do tworzenia własnych instytucji narodowych”.

Dmowski potrafił poruszyć szerokie warstwy społeczne, pobudzając naród do aktywności w różnorodnych dziedzinach życia. Dobrze widoczne było to w sferze życia gospodarczego. Od nurtu konserwatywnego przejął niemal  wszystkie zasady chrześcijańskiej wizji człowieka i życia społecznego. Potrafił dobierać realne działania do konkretnych potrzeb i sytuacji. Siłę narodu upatrywał zaś w jego spójności. Podkreślał by z rycerską odwagą stawać w obronie Ojczyzny, bez względu na jej przeciwników w kraju i poza nim. Twierdził, iż tylko osoby wrogie Ojczyźnie uciekają się do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, a nawet skrytobójstwa moralnego czy fizycznego. Dla takich postaw w służbie publicznej  nie ma miejsca. Mówił : „Tchórze nigdy nie walczą uczciwie„. Uczciwość, w sytuacji jak staje się do walki wymaga wielkiego męstwa. Jedynie wierność tym zasadom pozwoli osiągnąć wielkość naszego narodu, a wraz z nią i potęgę państwa.