13.12.1981 r.

Stan wojenny, choć minęło od jego wprowadzenia 37 lat, wrósł już na trwałe w łańcuch wydarzeń znaczących powojenne dzieje Polski. Decyzje podjęte 13 grudnia 1981 r. przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego i gen. Wojciecha Jaruzelskiego wpisywały się w tradycję działań ówczesnego aparatu władzy skierowanych przeciw opozycji demokratycznej w Polsce.

W wyniku stanu wojennego osadzono w więzieniach i obozach internowania ok. 10 tys. osób. Były również ofiary śmiertelne, m.in. podczas pacyfikacji kopalni „Wujek” zginęło 9 osób, a 21 zostało rannych.

Proklamacja Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, 12–13 XII 1981 r. brzmiała następująco:

„Polki i Polacy! Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej!

Zwraca się do was Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.

Ojczyźnie naszej grozi śmiertelne niebezpieczeństwo.

Antypaństwowe, wywrotowe działania sił wrogich socjalizmowi zepchnęły społeczeństwo na krawędź wojny domowej. Bezprawie, samowola i chaos rujnują gospodarkę, obezwładniają kraj, narażają suwerenność i byt biologiczny narodu.

Jawne już przygotowania reakcyjnego zamachu, groźba terroru doprowadzić może do przelewu krwi.

Wysiłki Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rządu i organów administracji państwowej okazały się nieskuteczne. Apele o patriotyczną rozwagę i wszystkie akty dobrej wali są lekceważone. Agresywność sił antysocjalistycznych, nierzadko inspirowanych i wspieranych materialnie z zagranicy, godzi w konstytucyjne zasady ustroju, torpeduje porozumienie narodowe. Siły te pod szyldem NSZZ „Solidarność” bojkotują rozmyślnie inicjatywy mogące przyczynić się do wyprowadzenia Polski z kryzysu.

Czas zejść z drogi klęski, zapobiec narodowej zgubie.

Czas na stanowcze działania w imię wyższej konieczności. Natychmiastowo zapewnione być musi wykonywanie i poszanowanie decyzji legalnych władz i organów państwowych, dyscyplina, ład i porządek.

Powodując się nadrzędnym interesem narodowymi powagą historycznej chwili, Rada Państwa na mocy art. 33 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadziła z dniem 13 grudnia 1981 roku stan wojenny na obszarze całego kraju.

Ograniczenia, jakie niesie ze sobą stan wojenny, są na okres przejściowy niezbędne. Zrozumie to każdy, kto chce zapobiec rozpadowi państwa oraz umożliwić kontynuację reform sprawowania władzy oraz systemu gospodarki, kto chce socjalistycznej odnowy”.

…Ogłoszenie stanu wojennego było porażającym ciosem. W jednej chwili runęły wszystkie nadzieje związane z wolnościowym, ogólnopolskim ruchem społecznym, w jaki przekształciła się wówczas „Solidarność”. Przez cały ten okres żywiliśmy nadzieję, że władza zawrze ze związkiem jakiś układ oparty na wzajemnym porozumieniu i kompromisie. Niepokoiły nas trochę pojawiające się w grudniu żądania wolnych wyborów poparte groźbą strajku generalnego. Same wolne wybory oznaczałyby koniec PRL. Władze odpowiedziały stanem wojennym….” – Andrzej Wróblewski /Kierownik Archiwum Państwowego m.s. Warszawy/.