W tradycji kurpiowskiej istniały różne sposoby planowania usytuowania zagród. Można jednak wyodrębnić ogólne zasady budownictwa na Kurpiach.
Cechami tymi są:
-
chałupy ustawione były ozdobnym szczytem do drogi;
-
istniał rozdział pomieszczeń mieszkalnych od pomieszczeń gospodarczych;
-
brama /wrota/ znajdowały się w niewielkiej odległości od chaty;
-
wejście do domu było od strony podwórka i znajdowało się w szerszej ścianie,
-
chata zawsze składała się z czterech pomieszczeń: sieni (korytarza), dużej izby („salonu”), małej izby (kuchni) i alkierza (sypialni dziadków); zazwyczaj miała trzy okna;
-
system ogniowy umieszczony był pośrodku domu, duża i mała izba posiadały też swoje węglowe kuchnie,;
-
ogródki kwiatowe zakładano między ścianą szczytową a drogą;
-
szczyty, drzwi i okna, były bogato zdobione;
-
na zabudowania gospodarcze składały się: obora, stodoła z wydzielonym pomieszczeniem, w którym przechowywano maszyny rolnicze i pojazdy – sanie (w mowie kurpiowskiej „zajdki”) i bryczki oraz spichlerz, czyli „świronek”;
-
zabudowania miały konstrukcję zrębową;
-
budynki najczęściej wznoszono z drewna sosnowego i świerkowego.
Sosnowe były belki zrębu, (czyli wszystkich ścian) oraz podłogi. Drewno świerkowe służyło do wykonania sufitu, z niego też robiono tram – główną belkę biegnącą wzdłuż chaty i podtrzymującą strop. Zastosowanie tych gatunków drewna zapewniało ciepło w domu i doskonałą akustykę.
