Moje spotkania z ks. prałatem płk Stanisławem Tworkowskim (1901-1999)

Księdza Stanisława Tworkowskiego nie dane mi było spotkać osobiście, chociaż od dzieciństwa mieszkam w Dąbrówce. Pamiętam dzień jego ostatniej drogi z Dąbrówki do kadzidlańskiej świątyni, a następnie do rodzinnego grobu na tamtejszym cmentarzu. W młodości ks. Tworkowski kilka lat mieszkał w Dąbrówce, tu też u bratanka Stanisława i jego rodziny, spędził ostatni okres swego życia. Rodzinę Tworkowskich znam bardzo dobrze. Moi rodzice przyjaźnili się z nią. Zacni ludzie. O tym, że u tej rodziny mieszka ważny ksiądz Warszawy, mówiło się wiele pośród miejscowej ludności. Nikt jednak nie znał dokładnie szczegółów.

Paweł Niedbała z Dąbrówki tak wspomina swój kontakt z kapłanem: Odwiedziłem ks. Prałata na kilka miesięcy przed jego śmiercią, Jedyny raz widziałem go żywego przez ok 3 godz. Samo pójście na spotkanie z taką Legendą, o którym dużo słyszałem i czytałem oraz po prostu wiedziałem, wywoływało dreszczyk emocji. Od razu znaleźliśmy wspólny język, ksiądz był bardzo ucieszony, że spotkał się z bratnią duszą. Dla mnie najciekawsze były jego wspomnienia, a mówił pięknie. Natomiast bardzo bolał nad ruinizacją kościoła. Był osobą duchowną, ale był to bardzo świadomy politycznie narodowiec – tak jak ponad 90% przedwojennego duchowieństwa, w tym np. biskup łomżyński Stanisław Kostka Łukomski. Odchodząc ucałowałem jego kapłańską dłoń, on mi zrobił znak krzyża na czole. Niezapomniane przeżycie. Ogromnie się cieszę, że postać ta została tak pięknie uhonorowana w Kadzidle.¹

Moje osobiste spotkania z ks. Stanisławem rozpoczęły się ok. 2015 roku, kiedy to w wiosce zostało założone Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Barć” i rozpoczął się m.in. proces zbierania wszelkich danych o Dąbrówce i okolicach. Należałem i ja do tej organizacji pozarządowej. Działalność społeczna pociągała mnie od zawsze. W ramach stowarzyszenia pojawiły się wówczas pierwsze informacje o księdzu na stronie internetowej www.dabrowka-barc.pl, którą prowadziło stowarzyszenie. Notki te stały się potem coraz częstsze, aż na dobre zagościły na łamach tej strony. Po rozwiązaniu stowarzyszenia, w sierpniu 2019 roku, strona zmieniła nazwę na www.edabrowka.net i stała się moją prywatną działalnością.

W 2016 roku do moich rąk trafiła książka księdza „Krzyż Dowbora”, która dała mocny i żywy impuls do zgłębiania wszystkiego co związane było z ks. Stanisławem. Książkę udostępniła mi rodzina Tworkowskich z Dąbrówki. Potem, poszukując materiałów związanych z Kurpiowszczyzną odnalazłem biogram księdza autorstwa dr Stanisław Pajki.² Systematycznie wrastało moje zainteresowanie osobą księdza. W 2021 roku stałem się nawet autorem artykułu „Kilka słów o życiu ks. Stanisława Tworkowskiego”, który ukazał się w Gminnym Biuletynie Informacyjnym „Wieści Gminne”³. Następnie w 2023 roku periodyk „O sobie, o naszej ziemi”  wydawany przez Zespół Szkół SIGE im. Karola Adamieckiego w Ostrołęce na swych stronach zawierał mój artykuł „Człowiek, o którym nie wolno zapomnieć”.⁴, W międzyczasie, pierwsze drobne wzmianki prasowe, encyklopedyczne informacje wciąż pomnażały się. Rozpoczął się powolny proces wchodzenia w bogactwo i głębię życia ks. Stanisława.

Gromadząc materiały o lokalnych dziejach, co i rusz w nich pojawiała się osoba księdza, jako ważnego Kurpia patrioty, kultywującego rodzinne tradycje i zwyczaje. Związek Kurpiów w swej publikacji „Kurpie Najważniejsi w dziejach” wydanej w 2014 roku, ks. Stanisława zalicza do grona 47 postaci uznanych za osoby, które wniosły istotny wkład w region kurpiowski.⁵ Utrwalone na piśmie gadki kurpiowskie stanowią nieoceniony materiał w poznawaniu kurpiowskiej mowy. W dziejach narodowych osoba kapłana obecna była m.in. w dziejach wojny 1920, w życiu jednego z ojców Niepodległej Polski Romana Dmowskiego, wydarzeniach powstania warszawskiego, czy w ruchu obrony życia nienarodzonych. Ks. Tworkowski jako działacz narodowy zaznacza swój udział także w losach Dąbrówki. Film „A jednak Polska 1918 -1921” zawiera wspomnienia żołnierza Stanisława Tworkowskiego. Świadectwa o jego posłudze kapłańskiej podczas powstania warszawskiego obecne są w audycjach na falach Radia Maryja czy TV TRWAM. Po śmierci kapłana jego przyjaciele i współpracownicy czynią starania upamiętniające tego wielkiego Kurpia i Polaka. Dowodzą tego m.in. filmy Centrum Edukacyjnego Polska zamieszczane na YOU TUBE. Roman Mossakowski, Jerzy Zieliński, Michał Witas, Anna Mandela, Marta Cywińska, Wojciech Muszyński to przykładowe osoby promujące życie i działo księdza. Od Jerzego Zielińskiego otrzymałem m.in. zdjęcia kapłana i płytę CD z utrwalonymi wspomnieniami Niepokornego z Milanówka. Dane mi było poznać większość przytoczonych osób i nadal z nimi utrzymuję kontakt. To właśnie Pan Jerzy Zielińśki przekazał mi bardzo cenne i znamienne słowa Romana Dmowskiego skierowane do księdza Stanisława i jego kolegi kapłana, wypowiedziane podczas jednych ze spotkań zacnego grona działaczy narodowych. Roman Dmowski przemawiając wskazał na młodych kapłanów i rzekł: „Tacy jak ci dwaj, uratują Polskę”. Słowa ta wywarły trwały ślad w życiu księdza Tworkowskiego i na stałe przybliżyły go do Romana Dmowskiego. Poznawanie twórczości pisarskiej kapłana, to kolejne spotkania z nim, pozwalające na odkrycie wartości bliskich temu kapłańskiemu sercu. Lektura książek: Krzyż Dowbora, Kainka, Podniebny lot, Ostatni zrzut, Bohaterstwo, Korale, W błękitach, Polska bez Żydów jest dobrym tego przykładem. Co jakiś czas spotykam się z księdzem Stanisławem Tworkowski stojąc nad jego grobem w Kadzidle. Z tego miejsca woła on o kontynuowanie walki o Wielką katolicką Polskę. Spotykam go na skwerze przykościelnym w Kadzidle noszącym jego imię i krzyżu przy drodze do Piaseczni. Natomiast, wycinek z warszawskiej prasy, który otrzymałem od wspomnianej rodziny Tworkowskich, z artykułem „Jestem świadkiem stulecia”, jest dla mnie nieocenioną pamiątką. Owa nota prasowa w telegraficznym skrócie przybliża osobę kapłana, tuż po jego śmierci.⁶

Inną, a zarazem wymagającą formą spotkań z księdzem, jest podejmowany trud pisania artykułów tematycznych związanych z jego osobą. Pozwala to na pełniejsze dostrzeżenie bogactwa życia tego wybitnego kapłana, patrioty i działacza zasłużonego dla Polski i Kurpiowszczyzny.  Dotychczas podjęto próbę ukazania roli i miejsca Kurpiów w jego życiu i twórczości, działań w obronie dzieci nienarodzonych, czy ukazania jego jako wychowawcy młodzieży. Kolejne zagadnienia czekają na opracowanie lub są w przygotowaniu.

Życie kapłana i żołnierza ma coś wspólnego, bowiem ich wartość mierzy się skalą poświęcenia i ofiary, wyrzeczenia się samego siebie na rzecz idei wyższych ponad wszelką doczesność. Tak też, całe życie ks. Stanisława Tworkowskiego można zawrzeć w słowach: „Bóg, Honor, Ojczyzna”. Słowa tej dewizy wojskowej dobrze oddają bogactwo życia, pracy, poświęcenia i cierpienia kapłana. Był on żołnierzem z bronią w ręku i żołnierzem Boga. Walczył w obronie Ojczyzny i wiary. Czynił to już od wczesnego dzieciństwa do ostatnich swych dni. Przywołana dewiza wojskowa symbolizuje najważniejsze polskie wartości, które mocno wryły się w życie tegoż kapłana i żołnierza, miłośnika ziemi kurpiowskiej, wychowawcy młodzieży, harcerza, obrońcę życia nienarodzonych, działacza politycznego, kapelana na Pawiaku, pisarza, publicystę. Hasło stanowi moralno-duchową triadę, która ma budować tożsamość narodową i wychowywać w duchu patriotyzmu. Bóg: Wskazuje na wartości religijne, które są fundamentem tożsamości Polaków. Honor: Symbolizuje zasady moralne, prawość i godność, które są niezmienne w każdej sytuacji. Ojczyzna: Oznacza wierność państwu, historię i tradycję narodową. Takim tez był ks. prałat płk Stanisław Tworkowski.

Ks. prałat płk Stanisław Tworkowskie zmarł w Dąbrówce, w niedzielę 07 marca 1999 roku, w wieku 98 lat, z tego w kapłaństwie 73 lata. Spoczął w grobie rodzinnym na cmentarzu w Kadzidle.

Może znajdzie się życzliwa osoba lub instytucja, która zechce wydać publikację o tym wielkim patriocie i Kurpiu? Materiały są, tylko składać i do druku. Ten kapłan to wspólne bogactwo Kurpiowszczyzny, zwłaszcza gmin Kadzidło i Lelis.

Krzysztof Bulak

Dąbrówka 05 grudnia 2025 roku