Słowo sołtys pochodzi z języka niemieckiego i oznacza tego, który wskazuje winnego. Sołtys w średniowieczu był postawiony przez feudalnego pana na czele wsi, lokowanej na prawie niemieckim. Sołtys był zatem wiejskim sędzią oraz zasadźcą lokatorem), czyli tym, który w imieniu właściciela ziemi i na podstawie uzyskanego od niego przywileju lokacyjnego zajmował się organizacją zakładanej miejscowości, tworzeniem miejsc do prowadzenia handlu oraz sprowadzaniem potrzebnych fachowców i osiedlaniem ich na terenie objętym lokacją. Dla wsi najważniejszy był wówczas młynarz, kowal, specjalista od osuszania gruntów, dla miast zaś – rzemieślnicy różnych specjalności oraz kupcy i to za ich sprowadzenie odpowiadał wówczas sołtys.
Sołtysem mógł zostać wówczas szlachcic, mieszczanin, a w późniejszym okresie także bogaty chłop. Do praw sołtysa należało zbieranie czynszu, przewodniczenie ławie wiejskiej, partycypowanie w dochodach feudała (1/6 czynszów i 1/3 kar sądowych), prawo posiadania jatek (kramy rzeźnicze), karczmy, młyna, itp. Miał także obowiązek konnej służby wojskowej, a w czasie wojny musiał stawić się z oddziałem złożonym z chłopów.
Znaczenie społeczne i ekonomiczne sołtysów było względnie mocne, a bywało częstym zjawisko przenoszenia się sołtysów lub ich dzieci do stanu rycerskiego. Sołtysi szybko bogacili się, stąd być może powstało powiedzenie „sołtys na zagrodzie, równy wojewodzie”? Potencjał sołtysów bywał na tyle silny, że ekonomicznie przewyższali czasem drobne rycerstwo. Z tego względu szlachta wymogła na królu Jagielle Statut warcki (1423r.), na mocy którego szlachcice mogli wykupywać sołectwa. Z biegiem czasu od wieku XV do XVII sołtysi stali się nadzorcami pańszczyźnianymi i pomocnikami właścicieli wsi…. cyt. https://wir.org.pl/asp/soltys-lider-lokalnej-spolecznosci,1,artykul,1,4424
