Dąbrówka
Borawski Zbigniew w swej pracy magisterskiej podaje, iż stan budynku szkoły w Dąbrówce w 1898 roku był słaby i mieścił 50 dzieci, a uczyło się w niej 68 dzieci. Natomiast w 1908 pobudowano drewnianą szkołę1. Do wybuchu II wojny światowej na terenie parafii Dąbrówka pracowali m.in. nauczyciele:1894 – Władysław Palewicz, 1897/01 – Andrzej Ambro żewicz, 1904 – Albin Kruszewski, 1914 – Wiktor Podziunas, 1931 – Bronisław Kułakowski, 1936 – Hieronim Bylica, 1937 – Janina Szubrawska, 1938 Tadeusz i Kamila Bejgiel2. Kierownikami szkoły w latach 1936-1939 byli Hieronim Bylica i Jan Ogonowski3. W tym okresie w dąbrowskiej szkole pracowali m.in. Marianna Krysiak4. Na miejscowym cmentarzu spoczywa jedna z pierwszych nauczycielek ludowych w Dąbrówce, a jest nią Scholastyka Mówińska, l. 18, zm. 14.07.1919 r.5.Według relacji Pani Leszczyńskiej ….była ona mieszkanką Dąbrówki, a jej rodzina po pożarze domu sprzedała posiadłość i wyprowadziła się do Myszyńca6.
W latach 1922-1925 istniała jednoklasowa /1 nauczyciel/ szkoła powszechna, a w roku 1930 istniała tu szkoła dwuklasowa /2 nauczycieli/. Powierzchnia sali w roku szkolnym 1925/26 wynosiła 27,5 m2. Rok szkolny 1930/31 w Dąbrówce były dwie sale lekcyjne o łącznej powierzchni 57 m2. Liczba uczniów wynosiła: 1922 – 39 1923 39,1924 – 57, 1925 – 58, 1930 – 96, 1932 -102 7.
W 1926 roku w polskich szkołach odbywały się odczyty o Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Była to powszechna akcja polskich obywateli, którzy składali swe podpisy pod Deklaracją Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych, w podzięce za pomoc w stanowieniu Niepodległości. Jeden z odczytów odbył się także i w szkole państwowej w Dąbrówce w dniu 15 maja 1926 roku. Wówczas kierownikiem szkoły był Szumiński, a jej opiekunem Kisiel Apolinary. Dozór szkolny tworzyli m.in: ks, Piotr Kolator, Franciszek Denkiewicz, Władysław Szczubełek, K. Miedzowski8. Adam Chętnik podaje, iż w roku 1935 w Dąbrówce była szkoła 2 klasowa. Lekcje odbywały się w wynajętych budynkach9.
Witold Wincenciak stwierdza, iż budowa budynku obecnej szkoły w Dąbrówce była oddolną inicjatywą społeczną. Prace budowlane wznoszenia budynku szkolnego były prowadzone systemem gospodarczym. Godnym podkreślenia jest tu postawa mieszkańców Dąbrówki i okolicznych wiosek, iż w tak trudnym czasie podjęli się tak wzniosłego zadania. Działania mieszkańców Dąbrówki zostały zauważone także w prasie lokalnej, która obok Dąbrówki wymienia także budowę szkół tym sposobem np. w Olszynach, Jastrząbce, Zabielu, Łazach, czy Zaskrodziu10 .
1Z.Borawski, Dzieje parafii Dąbrówka koło Ostrołęki w latach 1894-1939, praca magisterska napisana na UKSW w Warszawie pod kierunkiem ks. prof. dr hab. Witolda Jemielitego, Warszawa 2006, s.73.
2Z. Borawski, Dzieje…, s.75.
3K.Bulak, Wieś i parafia Dąbrówka. Nasze dziedzictw…, s.239
4J.Kijowski, Dzieje…., s.121.
5Informacja od p. Heleny Bednarczyk, wieloletniej i emerytowanej nauczycieli w dąbrowskiej szkole.
6Informacja od. p. Leszczyńskiej z……….. z Ostrołęki udzielona autorowi w dniu 29.07.2026 r.
7W.Jemielity: Szkolnictwo powszechne w Puszczy Zielonej, ZN OTN nr 12, 1998 str. 64-65
8www.polska1926.pl, [dostęp:11.06.2026 r.].
9A.Chętnik: Dąbrówka...s..34- 35.
10W.Wincenciak: Kurpie widziane z Łomży w okresie dwudziestolecia międzywojennego, [w] Zeszyty Naukowe OTN 7 /1993/, str. 135.
W roku 1926 pod Deklaracją Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych, w podzięce za pomoc w stanowieniu Niepodległej znajdują się podpisy uczniów: Marian Podeszwa, Czesław Kaczyński, Czesław Kisiel, Czesław Mróz, Józef Tabaka, Czesław Wodenka, Jan Marcynczyk, Stanisław Olbryś, Bolesław Kaczyński, Jan Rydel, Władysław Wodenka, Maria Parzych, Rozalia Mąka, Bolesława Prusaczyk, Aleksandra Kulas, Józefa Zapadka, Władysława Olbryś, Aleksandra Łempicka, Czesława Kalinowska, Stanisława Waszyk, Eugenia Tabaka, Stanisława Kozłowska, Czesław Bałdyga, Walenty Prusaczyk, Stanisław Parzych, Bolesław Deptuła, Stanisław Bulak3
Na łamach „Przeglądu Ostrołęckiego” nr 7 z dnia 16 lutego 1936 zamieszczono piękne słowa o mieszkańcach Dąbrówki gm. Lelis. Autor Al.N. obserwując ich pracę przy porządkowaniu placu pod budowę szkoły, zanotował: „Patrząc na to mrowie pracowitych ludzi – pomyślałem sobie: gdyby za przykładem mieszkańców Dąbrówki, poszły inne wioski, moglibyśmy się spodziewać lepszego bytu w naszych biednych wioskach kurpiowskich”.4
1Szkoły Powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 (stan 1 grudnia 1925r.), Warszawa 1927, s. 205.
2www.polska1926.pl, [dostęp:11.06.2026 r.].
3Tamże
4„Przegląd Ostrołęcki”, nr 7. 16 luty 1936, s.4.
W 1937 roku Adam Chętnik tak pisał: „…W parafii jest szkół powszechnych 3; 2 dwuklasowe w Szkwie i Dąbrówce i 1 klasowa w Płoszycach. Szkoły są w budynkach wynajętych. Obecnie na wiosnę w Dąbrówce rozpoczęto budowę własnego budynku szkolnego z drzewa na piaszczystym wzgórku za cmentarzem grzebalnym. Jak widać z części zrębu szkoła będzie pokaźnych rozmiarów…1”
Rodak z Dąbrówki – Henryk Dąbrowski tak pisał o swej szkole:„…Dobrze im się się powodziło w tej cichej i spokojne wsi. Szkoła drewniana, w części mieszkalnej piętrowa, wybudowana na samą wojnę. Z dala, za cmentarzem, na niewielkim wzgórzu, w sąsiedztwie lasu, z dużym piaszczystym boiskiem, dochodzącym do drogi płoszyckiej prezentowała się okazale. Przypominała mi duże domy w mieście, które miałem okazję zobaczyć, tuż przed samą wojną. Była to szkoła siedmioklasowa. Mieszkańcy Dąbrówki byli z niej bardzo dumni. Chodziły do niej dzieci ze wszystkich stron, czyli Gąsk, Przeczniaku, Bienduszki, czyli zza strugi…”2. Na innym miejscu pisał: „...Ale zaraz będzie nasza, duża, drewniana piętrowa szkoła, tak wysoka jak w mieście, duma ludności okolicznej, a najwięcej Dąbrowiaków…”3
O szkole u Bałdygi tak wspominał:„…Pamiętam jak przez mgłę, że niedaleko naszego domu w lesie bawiły się dzieci i widać strasznie hałasowały, bo zapamiętałem ich krzyk /była tam szkoła u starego Bałdygi/…. Jeszcze pamiętam, jak za naszą oborą, kręcąc dołki w piasku, kręcili się jacyś ludzie, co tam robili /szykowano materiał na nową szkołę/…”4.
Zdjęcie poniżej przedstawia jednego z przedwojennych dąbrowskich nauczycieli Jana Ogonowskiego z uczniami SP 4 w Ostrołęce – Wojciechowicach na tle starej cegielni. Jan Ogonowski został powołany na jej kierownika w 1953 roku Lata 50-te XX wieku. Źródło: https://sp4.ostroleka.edu.pl/,www.eostroleka.pl – 90. lat minęło. Historia SP nr 4 w Wojciechowicach w fotografii.
1A.Chętnik, Dąbrówka,, s/35.
2H.Dąbrowski, Drogami Kurpiowszczyzny, Rozogi 1997, maszynopis, s. 168.
3Tamże, s.269.
4Tamże, s. 2-3.
