Wchodząca w życie nowelizacja ustawy samorządowej wprowadza nowe rozwiązania w funkcjonowaniu rad gmin. Dotyczą one m.in. sposobu głosowania, transmitowania i udostępniania nagranych obrad rad gmin, obowiązku powołania komisji skarg, wniosków i petycji oraz inicjatywy uchwałodawczej i raportu o stanie gminy
Nowe zasady stosuje od tegorocznych wyborów. Wszystkie posiedzenia rad gmin od tego momentu muszą odbywać się z ich zachowaniem. W tej sytuacji modyfikacji ulegną także statuty gmin.
Głosowania na sesjach rady odbywać się będą za pomocą urządzeń pozwalających na utrwalenie i sporządzenie imiennego wykazu głosowań radnych. Jeżeli nie jest to możliwe zarządza się głosowanie imienne. Imienne wykazy glosowań radnych będą niezwłocznie zamieszczane w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) i na stronie internetowej urzędu. Obrady rady gminy mają być transmitowane i utrwalane za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Nagrania z obrad będą publikowane na stronie internetowej urzędu i w BIP – ie.
Rada gminy będzie musiała powołać komisje skarg, wniosków i petycji. W jej skład wchodzą radni, przedstawiciele wszystkich klubów radnych. Ze składu ww. komisji z mocy ustawy wyłączeni mają być przewodniczący i wiceprzewodniczący rady. Do zadań komisji skarg, wniosków i petycji należeć będzie rozpatrywanie skarg na działalność wójta, burmistrza i prezydenta oraz gminnych jednostek organizacyjnych a także rozpatrywanie wniosków i petycji obywateli.
Na wniosek klubu radnych, powstanie obowiązek wprowadzenia do porządku obrad, na najbliższej sesji rady, projekt uchwały zgłoszony przez klub radnych. W tym trybie każdy klub radnych może też zgłosić nie więcej niż jeden projekt na każdą kolejną sesję.
Także grupa mieszkańców mających czynne prawo wyborcze do rady gminy może wystąpić z obywatelska inicjatywą uchwałodawczą. Grupa ta musi liczyć 100 osób w gminie do 5 tys. mieszkańców, 200 osób w gminie do 20 tys. mieszkańców i co najmniej 300 osób w gminie powyżej 20 tys. mieszkańców. Zgłoszony projekt staje się przedmiotem obrad rady gminy na najbliższej sesji, nie później niż 3 miesiące od dnia jego złożenia. Szczegółowe zasady wnoszenia uchwal przez obywateli będzie określać uchwala rady gminy.
Do dnia 31 maja prezydent, wójt, burmistrz, w myśl zmian, mają obowiązek przedstawiania radzie gminy raport o stanie gminy. Raport rozpatrywany będzie w pierwszej kolejności na sesji, na której podejmowana jest uchwała ws. udzielenia lub nie absolutorium. Nad przedstawionym raportem obowiązkowo ma odbyć się debata. W debacie oprócz radnych mogą uczestniczyć mieszkańcy, którzy się do niej zgłoszą. Zgłoszenie mieszkańca do udziału w debacie musi mieć poparcie co najmniej 20 osób – w gminach do 20 tys. mieszkańców, lub 50 osób – w gminach powyżej 20 tys. mieszkańców. Zwieńczeniem debaty będzie uchwała rady gminy o udzieleniu lub nie wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi wotum zaufania.
