„Okupant niemiecki rozpoczął natychmiast eksploatację tych ziem, a szczególnie wywóz drewna. W tym celu zbudowana została w latach 1916-1917 kolejka wąskotorowa z Ostrołęki przez Myszyniec do Nowogrodu i Łomży. Niemcy dokonywali także masowych rekwizycji żywności, inwentarza i przedmiotów codziennego użytku. W miastach i we wsiach zapanował głód. Artykuły żywnościowe objęte zostały przydziałami kartkowymi, a głównym pokarmem były ziemniaki”.
„Bardzo szybko rozpoczęły pracę szkoły polskie, przy czym niektóre z nich funkcjonowały jeszcze w okresie wojny. Np. w Przasnyszu taką szkołę zorganizował w 1917 roku Henryk Klempa, w tym samym czasie Władysław Burdyński powołał szkołę w Chorzelach, a Bączyński w Duczyminie”. Działały także polskie szkoły w Kadzidle, Dylewie, Wachu, Nasiadkach i Łysych. W Ostrołęce 2 szkoły czynne były w roku szkolnym 1916/1917, w następnym roku 4 szkoły zatrudniające 5 nauczycieli i obejmujące nauką 274 uczniów, a więc zaledwie znikomy procent ogółu dzieci i młodzieży. Funkcjonowały także szkoły średnie: koedukacyjne gimnazjum w Makowie, progimnazjum męskie, a od 1919 roku również i żeńskie w Ostrołęce oraz dwa gimnazja (męskie i żeńskie w Ostrowi”.
„Zły był również stan sanitarny, szwankowała zdrowotność mieszkańców naszego regionu. Powszechnie szerzyły się różnorodne choroby i epidemie. Opieka lekarska była niedostateczna. By choć w części poprawić warunki sanitarne, rozpoczęto budowę łaźni, które powstały m.in. w Ostrowi, Makowie i Ostrołęce”.
„W całej Polsce i również na Kurpiowszczyźnie charakterystyczną cechę stanowił także wybuch wielkiego patriotyzmu ludności, przejawiającego się m. in. w podejmowaniu różnorodnych akcji bojowych, szybkiej odbudowie ze zniszczeń wojennych oraz sprawnym tworzeniu polskiej władzy”.
Cytaty za: Kijowski Jerzy: Ziemie województwa ostrołęckiego pod koniec I wojny światowej i w pierwszych latach II Rzeczpospolitej, ZN OTN 3, str. 7-16, 1989.
