Obierwia
Z relacji najstarszych obierwianinów wiadomo, iż pierwszym nauczycielem był pan Dąbrowski. Zorganizował on w 1870 r. grupę chętnych uczniów, których w miesiącach zimowych uczył czytać i pisać. Robił to dobrowolnie, bez zapłaty, z potrzeby serca. Za swoją działalność był prześladowany przez władze carskie, a później wywieziony na Sybir1.
Józef Pawłowski w 1887 r. pisał: „…Oj! bieda tam, bieda, gdzie szkoły nie ma…”, „…Wszystko by u nas było jako tako, tylko to najgorsza, że szkoły nie mamy. Jest kilka wiosek takich, a mianowicie: Obierwia, Olszewka, Szwendrowy Most, Łodziska, Chudek, Czarnotrzew i Gleba, od których we wszystkie strony daleko do szkoły… „; „…Oj! bieda tam, bieda, gdzie szkoły nie ma, bo tam ludzie okryci są grubą ciemnotą. I niełatwo, też dadzą się oni nawrócić do tego, co jest prawdziwe i pożyteczne. Można to widzieć i u nas jak zbiorą się dla obrania wójta, ławnika, kasjera, albo dla narady nad innymi sprawami.. Bo w samym środku tych wsi, co je wyżej wymieniłem, leży wieś Obierwia, a w niej od dawna jest wydzielony ogród dobrej ziemi dla szkoły. Ale z powodu tego ogrodu obierwiaki, tylko głowy sobie zaprzątają, aby go który mógł dostać w dzierżawę, bo dobrze się opłaca. Przez ten ogród bywa nieraz między nimi i nienawiść. A czyżby, to nie lepiej było, żeby ci ludzie uradzili między sobą, pobudować na tym ogrodzie szkołę. Oj mieliby podziękowanie, od swoich dzieci i wnuków, że ich przodkowie byli kiedyś dbali o dobro swoich młodych pokoleń”2.
W latach 1909 – 1910 uzyskano zezwolenie władz carskich na budowę szkoły. Wybudowano ją przy ogromnym wysiłku mieszkańców, 3. Rok 1918 przynosi zapis o istnieniu w Obierwi szkoły z budynkiem murowanym o i izbie lekcyjnej i mieszkaniu dla nauczyciela4. W dokumencie Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 1927 roku: Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku), widnieje zapis o szkole w Obierwi: 2 izby, 84 m. kw. w budynku własnym z 1 mieszkaniem dla nauczyciela, działka szkolna 0,9 ha, 2 nauczycieli etatowych, 66 godzin lekcyjnych tygodniowo, 86 uczniów5. Budynek szkoły był murowany. Pierwszym nauczycielem w nowo powstałej szkole był Kazimierz Smidt6, który pracował w niej do 1914 roku. Od tego też czasu, aż do zakończenia I wojny światowej szkoła była nieczynna. Dopiero w 1919 roku zostały wznowione zajęcia przez panią Ostrowską, która prowadziła ją do 1924 roku. Wanda Andruchowiczówna była w niej kierownikiem w 1926 roku. W tym czasie uczyło się w niej 60 uczniów i pracowało 2 nauczycieli7. W okresie międzywojennym obsada w szkole była nadal jednoosobowa. W 1924 r. pracę podjął pan Seremet. Pracował do 1930 roku. W tym czasie w szkole funkcjonowały cztery oddziały8. W latach 1935-1939 kierownikiem szkoły był Eugeniusz Dudziński9. W szkole uczyły m.in. w roku 1929 Zofia Nyczkówna (odeszła w w 1931 r.) i Józef Serenak (1923 r.), Maria i i Eugeniusz Dudzińscy (1934 r.). Maria Dudzińska pracowała jeszcze w 1935 r.10 W latach 1930 – 1935 w szkole pracował Jan Chełstowski.
W poszczególnych latach ilość uczniów przedstawiała się następująco: 1922- 89, 1923 – 124. 1924 – 162, 1925 – 163, 1930 – 13611. W roku szkolnym 1930/31 szkoła miała 2 własne izby o powierzchni 98 m212.
1J.Kijowski, Historia Lelisa w „Wieściach Gminnych”, Lelis 18.11.2021, referat w zbiorach autora.
2„Gazeta Świąteczna”, R.7, 1887, nr 27 /339/, W sprawie szkolnej, s.1.
3www.spobierwia.edu.pl, [dostęp:10.06.2026 r.].
4J,Kijowski, Oświata w Ostrołęce i powiecie ostrołęckim w latach 1914-1921, [w] Lata przełomu. Miasto i powiat 1914-1921, red. Małgorzata Lubecka i Jan Mirończuk,.Ostrołęka 2023, s.44.
5Szkoły Powszechne…, s. 205.
6J,Kijowski, Oświata w Ostrołęce i powiecie ostrołęckim w latach 1914-1921, [w] Lata przełomu. Miasto i powiat 1914-1921, red. Małgorzata Lubecka i Jan Mirończuk,.Ostrołęka 2023, s.35.
7www.polska1926.pl, [dostęp:10.06.2026 r.].
8www.spobierwia.edu.pl, [dostęp:09.06.2026 r.].
9J.Kijowski, Dzieje...s.119.
10W Jemielity, Szkolnictwo powszechne…, s.61.
11Tamże, s.57.
12Tamże, s.65.
Szkoła w Obierwi Żródło: zsobierwia@bulakk
W 1926 roku pod Deklaracją Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych, w podzięce za pomoc w stanowieniu Niepodległej, w 1926 roku podpisali się uczniowie szkoły: Mateusz Boruch, Wanda Andruchowicz, Dionizy Majewski, Czesława Olbryś, Helena Domrad, Zofia Święcicka, Czesława Nurczek, Józefa Nalewajk, St. Kozłowski, A. Fyszer, Czesław Iwanowicz, Wł Kozicka, Czesława Madrak, St. Nalewajk, Zofia Dumała, Stanisława Święcka, Władysław Gadomski, Stanisław Kokornacki, Wł. Bednarczyk, Antonina Kaczyńska, Helena Grala, Marianna Żubrowska, Stefan Gadomski, Franciszek Szczepanek, Józef Boruch, Józefa Fyszer, Franciszek Szczepanek, Józef Gorczyca, Z. Sadłowska, W. Grala, Józef Święcki, Józef Dzięgielewski, Stanisław Prot, A. Sadłowski, Czesława Żubrowska, Czesława Kaczyńska, Czesław Kaczyński, W. Modrak, St. Dawid, A. Święcki, Czesław Parciak, Roman Sypniewski, Czesław Kipert, Władysław Berek, Aleksandra Modrak, M. Zadrożna, Władysław Szczepanek, Z. Kokornacka, Czesława Szczepanek, Henryka Antoszewska, Zofia Dawid, W. Kraśniewska, Czesława Todź, Stanisław Mazurski, St. Widasz, Ludwik Parciak, Władysław Dawid, Czesław Parzych, Stanisław Parciak, Antonina Ciężar, Wł. Waszkiewicz, Genowefa Antoszewska, A. Modrak, Józef Grzeszczyk, Wanda Andruchowicz, Leokadia Waszukaniec1.
1www.polska1926.pl, [dostęp:10.06.2026 r.].
